> Net onder de stad Luik en op de noordelijke grens van de Ardennen ligt het oude kuuroord Chaudfontaine. De toeristische dienst onderhoudt er al 30 jaar een gemarkeerd lange afstandspad van zowat 50 km. Langs deze tocht passeer je ondermeer de historische forten van Embourg en Chaudfontaine, ooit deel van de verdedigingsgordel rond Luik en langs de religieuze centra van Chèvremont en Beaufays.
> Uiteraard wordt ook Chaudfontaine gepasseerd, gelegen in een bufferzone tussen de Luikse periferie en de Ardennen. Vandaag wordt de stad vooral geassocieerd met de minerale bronnen waarvan het populaire gelijknamige water wordt afgetapt. Ooit was Chaudfontaine bijna even populair als Spa om er te kuren, de vervuilende fabrieken in de Vesdervallei bedekten later alle glans en uitstraling van Chaudfontaine. Vandaag is het beeld van de gemeente samengesteld uit een wat merkwaardig amalgam van historische relicten uit het kuurverleden, gemixt met het 'fabriekachtig' museum 'Source-O-Rama', zowaar een casino en uiteraard de bekende bottelarij van het Chaudfontaine-water. Chaudfontaine-city: You hate it or you love it. Charme of een miskleun van architecturale planning?
> De rivierdalen van Vesder en Ourthe zijn hier, kort voor hun monding in de Maas diep ingesneden en zorgen voor een pittig parcours wat hoogteverschillen betreft. Er zitten gelukkig voldoende groene bossstroken in het traject om regelmatig zuurstof op te snuiven want de tentakels van grootstad Luik zijn onmiskenbaar aanwezig in drukke verbindingswegen, verstedelijkte dorpen en een uitwaaierende verkavelingswoede.
Startpagina > Wandelen > Tour de Chaudfontaine
Padgeschiedenis
Topogids / Topokaart
Uitpijling
Kruisende lange afstandspaden
Bereikbaarheid
Overnachten
Etappe-indeling
Aard van de paden en wandelomgeving
> Het is mijn wandelvriend Ludo die me opmerkzaam maakte van het haast vergeten bestaan van deze route en die me op weg zette om deze tocht eens te lopen. Zijn hulp bij het vinden van het topogidsje en het leveren van extra streekinformatie kwam zeer van pas. Tesamen verkenden we ook de streek. Behalve de Tour de Chaudfontaine had ik eerder al het Land van Chaudfontaine doorkruist over GR 573 die hier ook passeert.

Hoe is dit verslag opgebouwd?

> Op deze pagina overlopen we de praktische en beschikbare informatie rond deze lange afstandswandeling. Over 2 volgende pagina's gespreid lopen we de tocht helemaal. Dit is natuurlijk niet de officiële site van de Tour de Chaudfontaine, voor meer objectieve info kan je terecht bij de VVV van Chaudfontaine. Met dit verslag brengen we deze oude wandelroute eindelijk ook in het internettijdperk want er is zo goed als niks over te vinden op het www.




> Initiator van de Tour de Chaudfontaine is Fernand Michel (°1924 - †2007). Hij woonde in Embourg en was als lokaal historicus de auteur van verscheidene heemkundige boeken over Embourg en andere plaatsen van de huidige gemeente Chaudfontaine. Hij was tevens stichtend lid van de plaatselijke afdeling van 'Les amis de la Nature', een vereniging die zich vooral op wandelaktiviteiten richt. Fernand Michel, die zich ook nuttig maakte in de lokale politiek, was dus uitstekend geplaatst om de Tour de Chaudfontaine te ontwikkelen. Het begeleidende topografische gidsje en het concept van de bewegwijzering zijn zijn geesteskind. Gesteund werd hij door 'Les amis de la nature' en de VVV van Chaudfontaine.
> De Tour de Chaudfontaine werd geopend in 1981, de naam was oorspronkelijk 'Le Tour Pédestre du Nouveau Chaudfontaine'. Uiteraard had die benaming 'nouveau Chaudfontaine' te maken met de toen nog recente grote gemeentefusies van 1976. Daarbij
werden de dorpen Ninane, Chaudfontaine, Embourg, Vaux-sous-Chèvremont, Beaufays en Mehagne samengevoegd tot de nieuwe gemeente Chaudfontaine. De 50 km lange wandeling werd zo uitgewerkt dat ze door alle deeldorpen passeert.
> In de loop der jaren werd op enkele punten het traject aangepast, zonder radicale hertekening echter. Via de lokale wandelclub 'Chaudfontaine en Marche' is de Tour de Chaudfontaine ook opgenomen in de lijst van erkende lange afstandstochten van het FFBMP (Fédération francophone Belge de marches Populaires'). Na 30 jaar behoort de Tour de Chaudfontaine nog steeds tot het actuele wandelaanbod van het 'Maison du Tourisme des Thermes & Coteaux' (de streek-VVV), hoewel er al jaren geen aktieve promotie rond gebeurt.
> Een lang wandelpad met een sluimerend bestaan dus maar perfect te wandelen. Het is wat onduidelijk of naar de toekomst toe de 'Tour de Chaudfontaine' zal blijven bestaan want er zit over de jaren heen wat sleet op de uitwerking van het project. Bovendien is de uitpijling niet meer conform aan de Waalse wetgeving terzake.
> Het begeleidende boekje van de Tour de Chaudfontaine dateert uit 1981 (!) en werd enkel in het Frans gepubliceerd. Het werd nooit heruitgegeven of geactualiseerd. Officieel is het niet meer verkrijgbaar maar als je er specifiek naar vraagt in de VVV (die is gevestigd in de Source-O-Rama van Chaudfontaine) tovert men mogelijk nog een gratis exemplaar te voorschijn van onder de toonbank.
> De topogids telt 34 pagina's en daarbij hoort ook een topografische kaart in zwart-wit met daarop het (oude) tracé van de Tour de Chaudfontaine ingetekend. De info werd samengesteld door initiator Fernand Michel en de opmaak is gebaseerd op de oude stijl van een GR-gids: Een routebeschrijving met tussenafstanden en daarin achtergrondinfo gemixt.
> Uiteraard is de praktische info na 30 jaren sterk verouderd, enkel de achtergrondinfo over bezienswaardigheden komt nog van pas. Foto's uit de jaren '70 fleuren de tekst op en hebben vandaag vooral een nostalgische waarde. Ook de verouderde tekst brengt af en toe een glimlach op de lippen: Bvb te Embourg: '... Traverser la route de Spa au passage protégé en face de Sarma,...' Sarma? In de vorige eeuw nog een hypermarktketen in België...
> Wil je meer van de streek ontdekken dan is het wandelmapje van de gemeente Chaudfontaine zeer handig. 14 gemarkeerde wandelingen (2,5 à 13 km) worden in evenveel foldertjes beschreven, telkens met een kaartje, routebeschrijving, korte achtergrondinfo en een specifiek thema. Het hele mapje kost 5 €. De Tour de Chaudfontaine is hier NIET in opgenomen.
> Bewegwijzering van de Tour de Chaudfontaine is in 2 richtingen. Voor het volledige traject geen bordjes, enkel geverfde tekens: Een oranje C (van 'Chaudfontaine') op een witte achtergrond. Deze markeringswijze wordt al sinds de creatie van de Tour de Chaudfontaine toegepast, voor het eerst uitgevoerd door een zekere Robert Poussart. Men volgt in Chaudfontaine dus niet de striktere reglementering rond padmarkering die in Wallonië sinds een aantal jaren van kracht is en waarbij dit soort markering eigenlijk niet meer is toegelaten.
> De kwaliteit van de padmarkering varieert nogal. Soms is er nogal slordig en weinig esthetisch met verf omgesprongen. Hoewel de route meermaals is 'herschilderd' in het verleden was de meest recente markering, toen we de tocht wandelen, toch alweer verscheidene jaren oud, zeker van voor 2005. Dat resulteerde in af en toe zoeken en verkeerd lopen doordat er al eens een paar tekens ontbraken of waren afgesleten.
> De markering was ook niet aangepast aan het vernieuwde tracé zoals ingetekend op de wandelkaart van Chaudfontaine, zoals bvb in het Bois de Beyne en bij Ninane. Zie ook het etappeverslag. Je volgt tijdens de tocht dus best het traject mee op de wandelkaart van Chaudfontaine.
> De standaardmarkering is vaak vergezeld van pijlen die de richting van het pad verduidelijken. Een afslag wordt aangekondigd met een dubbele 'C', een verkeerd pad wordt soms (maar niet altijd) aangeduid met een 'X'.
> Chaudfontaine is vlot bereikbaar met de auto via autosnelwegen. Je rijdt naar de stad Luik en volgt dan de richting Luxemburg (E25). Je kruist Luik via de tunnels en neemt dadelijk daarna de afslag Chenée / Chaudfontaine. In het centrum van Chaudfontaine, naast de Source-O-Rama, is voldoende (gratis) parkeerplaats.
> Eigenlijk onbegrijpelijk maar in het mooie art nouveau station van Chaudfontaine, vereeuwigd op doek door Paul Delvaux, stoppen al vele jaren GEEN treinen meer. De meest dichtbijgelegen stations (lijn 37) in gebruik zijn Angleur, Chenée en Trooz. Vanuit Angleur of Chenée kan je eventueel de GR-verbindingsroute gebruiken (gemarkeerd met witrode tekens) om op de Tour de Chaudfontaine te komen nabij Vaux-sous-Chèvremont. NMBS treinplanner.
> In de plaats van treinen zijn er wel bussen van TEC die Chaudfontaine bedienen vanuit ondermeer Luik of de treinstations in de streek. TEC busplanner.
> Vrij kamperen is officieel verboden in Wallonië maar langs of in de buurt van de Tour de Chaudfontaine is niet één officiële camping gelegen! Meest kortbij gelegen nog is de gemeentecamping van Tilff, op 400 meter van het centrum van Tilff, kortbij het bijenmuseum en de jeugdherberg. Goed voor één nachtje maar ook niet meer dan dat. Wil je vrij kamperen gebruik dan de topokaart om naargelang je tochtverloop een gebied uit te kiezen dat is afgelegen van urbanisatie.
> Budgetaccommodatie: 2 jeugdherbergen die echter niet langs de Tour de Chaudfontaine liggen:
1° De jeugdherberg van Tilff is enkel beschikbaar voor groepen en na reservatie.
2° De jeugdherberg 'George Simenon' te Luik.
> Voor gastenkamers of gelijkaardig contacteer de VVV van Chaudfontaine, gezien het veranderend aanbod.
> Tegenover het casino van Chaudfontaine ligt het moderne 'Living Hotel' met singels vanaf 60 € en dubbels vanaf 80 €. Als je de Tour de Chaudfontaine wil combineren met de kuurgeschiedenis van Chaudfontaine en een euro'tje meer of minder geen probleem is, ga dan voor het Château des Thermes. Kamerprijzen vanaf 145 € single of 200 € dubbel. Hierin zijn de thermen, sauna etc... inbegrepen. Kinderen onder 12 hebben geen toegang tot het thermaal deel, dinner in avondkledij.
> Met een afstand van slechts 51 km is het perfect mogelijk om de tocht in 2 etappes af te leggen. Je kan de tocht zelfs in 2 circulaire dagtochten (28 + 22 km) wandelen met Chaudfontaine-centrum als scharnierpunt. Dat doe je zo:
° Dag 1: Start vanuit Chaudfontaine de Tour de Chaudfontaine in tegenwijzerzin: Via Chévremont, Vaux-sous-Chèvremont en Embourg dus tot net achter het Fort van Embourg. Neem daar lokale wandeling 10 (zie wandelkaart Chaudfontaine), gemarkeerd met een rood balkje en volg dit pad dalend tot de Ruisseau de la Paillette. Volg deze beek verder stroomafwaarts tot in de vallei van de Vesder waar je rechts nog één km naar het centrum van Chaudfontaine wandelt.

° Dag 2: Wandel terug via het lokale wandelpad 10, waarbij je ditmaal gebruik maakt van een ander stukje van dit pad om weer bij het Fort van Embourg te komen. Volg de Tour de Chaudfontaine nu verder in tegenwijzerzin tot Chaudfontaine via Sur Cortil, Beaufays en Ninane tot Chaudfontaine.

Tel bij de dagafstand telkens 3,5 km bij voor deze verbindingen. Dit is hoe we zelf de Tour de Chaudfontaine wandelden.
> De Tour de Chaudfontaine maakt gebruik van alle soorten paden en wegen, over het algemeen wordt er in vergelijking met een GR-pad meer over verharde wegen gewandeld. Ook verschillend van een GR-pad is dat deze tocht je uiteraard zoveel mogelijk verschillende facetten van één gemeente wil laten zien en je langs een maximaal aantal bezienswaardigheden wil laten passeren. Afgelegen paden opzoeken is daarom dus niet steeds prioritair.
> In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Ardennen is de woonomgeving niet beperkt tot gesloten dorpskernen, hier in het land van Chaudfontaine is de bebouwing uitgewaaierd over de omringende heuvels en in nogal wat wijken zonder echt centrum.
> Op sommige plaatsen zouden verdere wijzigingen aan het trajectloop de kwaliteit van deze wandeltocht kunnen verbeteren. Zo zou er meer kunnen gebruik worden gemaakt van de opgewaardeerde 'sentiers communaux', gemeentelijke verbindingspaadjes die vaak enkel voor voetgangers toegankelijk zijn. Ten zuiden van het dorp Ninane bvb is het oude traject geschrapt ten voordele van zo'n sentier communal, waardoor je nu zelfs langs een interessant uitzichtpunt passeert. Inschakeling in het wandelaanbod van zulke voetpaden geeft ook weer bestaanszin aan deze oude paden en creëert de nood om ze ook te onderhouden.
> Enkele rustige / onverharde delen van de tocht:
° De klim uit de Vesdervalleivallei naar boerderij 'Haras de La Rochette' en de daaropvolgende daling naar de wijk Geloury.
° Door en boven het Bois de Beyne, tot voorbij de kapel van Sint-Anna.
° De bospassage voorbij woonwijk 'Aux 7 Collines' tot de wijk Sur Cortil.
° De klim door het 'Bois des Manants' vanaf de kapel Notre Dame de Chawresse.
° Het pad van Ninane naar Chaudfontaine via de rare 'Pont du diable'. We raden aan om dit stukje te verlengen met het deel van lokale wandeling 3 die over en rond het Bois-les-Dames loopt, een merkwaardig natuurgebied.
° Ten zuidoosten van Embourg tot aan het fort van Embourg loop je over leuke bospaden, het lawaai van de snelweg E25 is echter zeer kortbij.
> Minder aangenaam wandelen: Persoonlijk knap ik nogal af op de vrij vele passages door verkaveld landschap langs de Tour de Chaudfontaine, zoals de nogal luxueuze villawijk 'Aux 7 collines' ten zuiden van Embourg om er één te noemen. Je wandelt er over een brede geasfalteerde laan door verkaveld of verkwanseld bos met een onvriendelijk karakter van hoge afsluitingen rond villakasten, bewaakt overdag door bloeddorstige honden. De druk van grootstad Luik is onmiskenbaar aanwezig. Dat merk je in het verstedelijkte Embourg en op de crêtes van Mehagne krijg je zelfs een mooi uitzicht over een zuidelijk geïndustrialiseerd deel van Luik.
Er zitten stukken in de wandeltocht die verscheidene kilometers nonstop geasfalteerde wegen volgen. De hoogte waar we lopen ligt tussen 75 en 300 meter boven zeeniveau.
> Wat je vandaag nodig hebt om de Tour de Chaudfontaine te wandelen is de topografische NGI-wandelkaart van Chaudfontaine. De padmarkering op het terrein is als hulpmiddel immers onvoldoende om vlot je weg te vinden. Met een schaal van 1:15.000 is deze topokaart meer dan behoorlijk gedetailleerd.
> Behalve het hele traject van de Tour de Chaudfontaine zijn er ook alle lokale gemarkeerde wandelingen op in getekend, evenals het tracé van GR 573. Toch zijn er ook hier een enkele (kleine) verschillen met de bewegwijzering van de Tour de Chaudfontaine op het terrein.
> Wat onduidelijk maar momenteel lijkt deze kaart echter niet meer officieel te koop (?) Afwachten of op een nieuwe kaart ook het tracé van de Tour de Chaudfontaine weer wordt ingetekend.
GR Vesdre of GR 573: 160 km lang GR-pad dat Luik verbindt met de Hoge Venen via de valleien van Vesder, Helle en Hoëgne. Verslag.
GR 575/576: 293 km lang GR-pad door de Condroz. Loopt te samen met de Tour de Chaudfontaine over een paar kilometer in de omgeving van Hayen, langs een zuidelijke variant van de Tour de Chaudfontaine. Dit GR-pad bestaat eigenlijk al sinds de jaren '60 als GR 5 maar maakde daarna een verbinding tussen de Ourthevallei en GR 5. Sinds 2013 is het echter onderdeel geworden van de Condroz-GR. Verslag.
Tour de la Vesdre: 200 km lang pad, eigenlijk grotendeels GR 563 en GR573 combinerend. Uitgewerkt door SGR en gefinancierd door Contrat de la Rivière Vesdre. Aanvullend variante verbindingen en 10 lokale circuits. Waar niet GR wordt gevolgd is de markering met een groen kruis en de letters 'CRV'. Interessant voor zij die de grotere regio willen verkennen in dagcircuits.
GR 412 Sentier des Terrils: loopt door het oude Waalse steenkoolbekken in oost-west richting over 280 km. We volgen tussen Chapelle Ste Anne en ex-spoorlijn 38 een gemarkeerd verbindingsstuk tussen GR 412 en het treinstation van Angleur.
Sentier Pédestre Ourthe-Néblon : 140 km lang circulair pad rond de noordelijke Ourthevallei en het riviertje Néblon. We lopen 1 km te samen met dit pad tussen Sur Cortil en de kapel van ND de Chawresse.
Standaard:
Oranje 'C' op witte achtergrond, soms met pijl
Padverandering:
Dubbele 'C'
Verkeerd pad:
Oranje 'X' op witte achtergrond
> Op de volgende 2 pagina's volgen we op het terrein de 'C'-tekens van begin tot einde en in tegenwijzerzin. We staan onderweg ook stil bij wat er allemaal te zien valt...
E25 door het Land van Chaudfontaine (Sur Cortil)
Art nouveau station Chaudfontaine
Groepsjeugdherberg Tilff
Vrij kamperen aan de kapel van Ste Anne (Beyne)
Fort Embourg
Uitzichtpunt langs de Tour de Chaudfontaine, vanop het meest noordelijke punt, de Chapelle Sainte-Anne.
De vallei van de rivier Vesder met Vaux-sous-Chèvremont.
Linksboven ligt de abdij van Chèvremont, waar onze route eveneens langs loopt.
Pont du Diable
Pad tussen Ninane en Chaudfontaine
Verouderde topogids
> Onderweg over de Tour de Chaudfontaine loop je soms in het spoor van andere lange paden. Dit zijn ze:







Tour de Chaudfontaine - 51 km