Transardense Route wandelen

> De wandelgidsen van de Transardennaise® zijn te vinden in de betere boekhandel of anders rechtstreeks (met mogelijk korting) bij la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl, 41 Sprimont, B-6680 Sainte-Ode. Prijs voor de nederlandstalige versie: 14€, kaarten 20€. Mogelijk is de gids ook inbegrepen bij een packageboeking van Europ'aventure®.

De meeste regels spreken in feite een beetje voor zich als je van de natuur houdt. Behalve voor de wandelaar zijn er uiteraard ook richtlijnen uitgevaardigd voor andere bosbezoekers zoals mountainbikers en skiërs. Het decreet vereist ook een constante bijsturing. Zo is er bvb het recente kwaad van quads en 4 X 4-voertuigen waarvoor geen aangepaste richtlijnen bestonden. Wat betreft het kampeerverbod ben ik het niet helemaal eens met de 'gedragscode'. Er zou moeten een onderscheid worden gemaakt tussen bivakeren ( = functioneel kamperen tussen zonsondergang en zonsopgang) en het eigenlijke kamperen (langer dan 1 nacht verblijven). Als bivakeren op kleine schaal gebeurt, discreet en met volledig respect voor de omgeving zou dit moeten kunnen. Een ander punt betreft de jacht op dieren en de afsluiting van bos door jagers, een aanfluiting van elk respect voor de natuurlijke omgeving. Hierop komen we verder nog op terug.

Padmarkering

Er is een mooie informatieve brochure uitgegeven door de Waalse overheid in het kader van een bosbeheerproject voor de bossen van St Hubert. Alle aspecten van wandelen in de Ardense bossen tijdens de herfst worden behandeld. Te verkrijgen in ondermeer de VVV van St Hubert.

Officieel verbod om een stuk natuur te betreden (ecologische redenen)

Ritselen door gevallen bladeren en een prachig kleurenspectrum

Gekleed in de juiste la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl - kleur !
Een rups van een meriansborstel (Calliteara pudibunda) - een nachtvlinder - op de Transardense route,
onderweg naar Bouillon. Met een lange afstand achter de rug is de motor achteraan al wat rood aangelopen...

> Begeleidend bij de route is een uitstekende gids.

Rode vlek (7 x 11 cm) ongeveer 3 weken na een tekenbeet, duidend op besmetting door de bacterie die de ziekte van Lyme kan veroorzaken.

Kleine parelmoervlinder (Issoria lathonia). In Vlaanderen staat deze vlinder op de Rode Lijst, hij werd zelfs een tijd als uitgestorven beschouwd. Dit exemplaar heb ik gefotografeerd langs de Transardense Route in de buurt van Mogimont. Wellicht gaat het om een uitgezworven exemplaar, noordelijk gedreven door de hete zomerwinden van 2006.

> Over de Transardense route wandelen stelt geen bijzondere eisen. De paden zijn meestel goed ingelopen. Ook de hoogteverschillen zijn beperkt. Bij de start en het einde van de route gaat het pad stevig omhoog/omlaag, telkens om uit of in een riviervallei te komen. Meestal wandel je over glooiende paden, met af en toe een kort venijnig klimmetje tussenin, kwestie van niet te vergeten dat je in de Ardennen loopt.

> La Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl heeft over de Transardense route een zeer goede gids laten schrijven. Auteur is Françoise Lempereur, docent Waalse tradities en volkskunst aan de univ van Luik, voordien 30 jaar lang RTBF-journaliste. De gids is niet geschreven vanuit een stoffige bibliotheek maar de auteur is zelf op pad geweest met de rugzak en heeft tijdens en na haar tocht heel wat opzoekingswerk verricht. Zo kom je bvb te weten wat de bijnaam is van de inwoners in dorpen langs het pad. Ze verklaart de herkomst van plaatsnamen uit het 'koeterwaals', diept legendes op en vertelt talloze 'petites histoires' van de gehuchten langs de Transardennaise®.
> De kaarten in het boek zijn niet topografisch, het zijn eenvoudige maar goede schetsen. Mét NGI-kaarten in het boek zou de prijs een stuk hoger liggen, het NGI rekent namelijk schandalig duur door voor de publicatie van topografisch materiaal. Als je wil kan je wel bij het la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl een aparte topografische kaart kopen, speciaal door NGI gemaakt voor la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl. Zelf vond ik dat de gids en de bewegwijzering ruim volstonden om zonder oriëntatieproblemen de tocht af te leggen. Als je moet kiezen voor de kaart of het boek dan zou ik zeker voor het boek gaan.

Driekleurig viooltje (viola tricolor)

Eén van de opvallendste zwammen in de Ardennen, de grote stinkzwam

Boeken en kaarten

De Transardense route tijdens de herfst

Aan de Belvédère d'Auclin, net voor de afdaling naar Bouillon, loopt het Rijn-Maaspad verder in het spoor van GR 15 en het Ardennen-Eifelpad richting Monthermé. Contacteer la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl voor meer info. Er bestaat ook een uitstekende la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl-wandelgids over het deel tussen Saint-Hubert en Gerolstein, eveneens geschreven door Françoise Lempereur. Wandelarrangementen zijn mogelijk via Europ'aventure®. We gaan hier niet verder in detail in op het Rijn-Maaspad.

Zou er hier iets staan te gebeuren?

> Het hele pad is prima gemarkeerd met geverfde geelwitte streepjes. Een gepijlde geelwitte streep of een dubbele geelwitte streep duiden een belangrijke richtingverandering aan. Een geelwit andreaskruis duidt aan dat dit niet de goede richting is. In de dorpen worden ook geelwitte zelfklevers gebruikt met daarop het logo van la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl. De 153 kilometer lange Transardennaise® is in één richting gemarkeerd, van La Roche naar Bouillon. Het is niet onmogelijk om in tegengestelde richting te wandelen, maar je eindigt zonder twijfel met een stijve nek van om te kijken... Ik vond de bewegwijzering over het algemeen zeer goed en duidelijk. De markeringswijze van la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl is officieel erkend door het Commissariaat van Toerisme.

> Het vreemde witte golfje dat vaak boven de standaard bewegwijzering van la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl - opduikt is het symbool van het Rijn-Maaspad. Dit is een internationaal pad - naar een idee van de Europese Vereniging Eifel-Ardennen (EVEA) - dat door 4 landen loopt en zowat 600 km lang is. Het verbindt Andernach in de Eifel met Monthermé in de Franse Ardennen. Het Belgische deel wordt grotendeels gemarkeerd door la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl, van de Luxemburgse grens tot Bouillon. Tussen Sprimont en Bouillon loopt het traject samen met de Transardennaise®.

GEDRAGSCODE
voor de wandelaar

1. Blijf op de openbare wegen en paden.
2. Gemotoriseerde verkeer enkel op open wegen.
3. Houd je hond aan de leiband.
Gevaar verstoring broedsel of opjaging dieren.
4. Vermink geen bomen. Pluk zo
weinig mogelijk en blijf van beschermde soorten.
5.Geen vuur maken. Gevaar bosbrand.
6. Kamperen in het bos is verboden.
Er zijn genoeg campings in de buurt.
7. Wees voorzichtig in het jachtseizoen.
Let op verbodsborden.
8. Geen vuil achterlaten.
9. Rivieren zitten vol leven (planten en
dieren), respecteer ze.

>Nederlandstalige uitgave (2009) :
Titel : De Transardense Route.
Auteur : Françoise Lempereur
Uitgever : (la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl -) Roularta books - Globe, reeks Visumgidsen
ISBN : 978-0-8679-105-7
> Franstalige uitgave (2006) :
Titel : La Transardennaise®
Auteur : Françoise Lempereur
Uitgever : (la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl -) La renaissance du livre
ISBN : 2874155691

Startpagina > Wandelen > Transardennaise®

Aard van de paden

> In de gids staan ook een pak lokale wandelcircuits als je wat langer op één plek wil blijven. Achterin vind je enkele typische Ardense recepten. Sla op je tocht een forel uit de Haute-Lesse aan de haak of vang een everzwijn in de bossen van St Michel, het gidsje vertelt je hoe je dat 's avonds op de camping omtovert in een smakelijke maaltijd. En als alles mislukt kan je in Sprimont bij Geneviève Jusseret nog altijd een ijsdessert 'Pommeraie' proeven, gemaakt met ondermeer gekarameliseerde appelschijfjes en Calvados...
> NIEUW in de meest recente (franstalige) uitgave van de gids is ook een beschrijving van een andere tocht: De Transfamenne, een 74 km lang circuit dat delen van de Transardennaise® combineert met GR 57 (Ourthe). Update 2009: De laatste gids is nu ook vertaald in het Nederlands.
> Voor de nederlandstalige versie van het gidsje is de vertaler zorgvuldig gekozen: Ann Jooris, professionele vertaalster en zelf auteur van enkele wandelgidsen. Ook zij heeft de Transardennaise® eerst gewandeld vooraleer de tekst om te zetten in een verzorgd nederlands.

Zelfklever	Geschilderde markering 'la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl'

	Standaardmarkering (geel/wit).	Aankomende richting- of padverandering.	Richting- of padverandering.	Verkeerd pad


La Roche-en-Ardenne	Beth	Roumont (Chaussée Marie-Thérèse)	Tonny

> De ondergrond is meestal onverhard, bosgrond, veldgrond, grind, gras, turfachtig veen, schiefer of halflos rotsgesteente. Voor zowat 30 % van het traject loopt de Transardennaise® over asfalt of beton. De meeste wandelaars houden daar niet zo van. Het gaat bijna steeds over stroken bij het binnenkomen van dorpen of over rustige landwegen waar amper gemotoriseerd verkeer over passeert. Helaas zitten er een paar langere asfaltstroken tussen (3 à 7 km). Het traject is al 20 jaar zo goed als onveranderd, misschien loont het de moeite om hier en daar eens te zoeken naar een alternatief pad door bos of veld om het percentage asfaltstroken verder te doen dalen.

> Wandel je de Transardennaise® in een droge periode dan kan je overwegen om gewoon sportschoenen te dragen, afhankelijk van hoe gevoelig je bent voor een ‘omgeslagen voet’. Beter is een wat verstevigde ‘hybride’ schoen die het vlotte van een sportschoen en het stevige van een trekkingschoen combineert. Buiten het zomerseizoen is een goed geprofileerde hybride schoen of een iets hogere trekkingbottine het betere schoeisel. De paden kunnen buiten het zomerseizoen immers erg modderig of drassig zijn. Gevallen bladeren en microscopische mossen kunnen vanaf oktober het pad op sommige plaatsen een stuk gladder en verraderlijker maken. Best draag je ook schoeisel dat goed waterafstotend is. Niet enkel ’s winters of in de tussenseizoenen is dat aangeraden, maar ook ’s zomers kan je tijdens de vroege uren al vlug natte voeten oplopen door te wandelen over bedauwd gras.

> Korte delen van de Transardennaise® kunnen wat overgroeid zijn, vooral ’s zomers. Een wandelstok is handig om uitgewassen braamstruiken en opgeschoten netels uit de weg te werken.

Wandelen door Ardense bossen

> Teken komen ook in de Ardennen voor, ze zijn in opmars de laatste jaren. Behalve lichaambedekkende kledij en het gebruik van insecticide is er weinig tegen te doen. Controleer minstens 2 X per dag je lichaam op de mogelijke aanwezigheid van zo'n minuscuul kreng, zeker als je over paden liep door dicht struikgewas of hoog gras. Teken zijn - voor ze zich met bloed hebben volgezogen - meestal amper zichtbaar, kleiner dan een speldekop. Neem een tekentang mee en verwijder de teek onmiddellijk.
> Liep je een beet op panikeer dan niet. Meestal zal het geen gevolgen hebben. Controleer de plek waar je gebeten bent wel de volgende weken. Een kleine ontsteking is altijd mogelijk maar als er zich binnen de daarop volgende maand een grote rode vlek ontwikkelt kan dit wijzen op een vroeg stadium van de ziekte van Lyme. Zoek doktersadvies in zo'n geval of bij twijfel.

> Een aanzienlijk deel van de Transardense route loopt dus door woud. Soms is dat (aangeplant) dennenbos, meestal gemengd loofwoud (veel beuk en eik). Het is belangrijk een paar dingen te weten als je door de Ardense wouden trekt. We besteden er daarom in dit verslag een beetje meer aandacht aan.
> Eeuwenlang werd er zonder enig ecologisch inzicht door de mens naar believen gebruik gemaakt van wat de bossen te bieden hadden. Dat resulteerde halfweg de 19de eeuw in een sterk verstoord landschappelijk evenwicht. Het bosareaal van de Ardennen was rond die tijd 200.000 hectaren (30 % !) kleiner dan wat er nu is, hoofdzakelijk het gevolg van ongebreidelde boskap.

> Een eerste algemeen beheersplan (code forestier) drong zich op en werd in 1854 een feit. Sindsdien is het Ardense woud weer sterk uitgebreid. De laatste 150 jaar zien we echter ook een verdubbeling van de bevolking in de Ardennen en mede daar door een constant stijgende economische druk. Bosareaal werd en wordt nog steeds vaak wat beschouwd als ‘braak terrein’ en dus interessant gebied voor economisch meer lucratief gebruik, zoals verkaveling, verkeersinfrastructuur, toerisme of landbouw. Gelukkig is in de laatste decennia ook het ecologische waardebesef en de nood tot meer bescherming van het woud en zijn natuurlijke aspecten gestaag gestegen. In 1996 werd door de Waalse overheid een belangrijk decreet goed gekeurd, als aanvullling op de algemene ‘code forestier’ van 1854. La Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl onderhandelde mee.

> Dit decreet heeft vooral betrekking op de doorgang van mens en voertuig in de bossen, het betreft dus ook de wandelaar. De letterlijke tekst van dit decreet evenals een uitleg in meer verstaanbare taal over hoe dit decreet moet worden geïnterpreteerd is te vinden in een brochure. De Waalse overheid stelt deze brochure in ondermeer de VVV’s van de Ardennen ter beschikking voor de bosbezoeker. Het is een interessante en zeer informatieve brochure die je zeker eens moet lezen. De brochure is ook digitaal te bekijken via de volgende link: http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/brochure_circulation.pdf.
> De Vlaamse vertaling van de brochure is zeer summier en bevat weinig meer dan een 'gedragscode' voor de wandelaar. Deze ‘gedragscode’ is een kernachtige samenvatting van de belangrijkste decreetregels. Ik geef de 9 punten van die ‘gedragscode’ hierbij evenals een korte kritische commentaar.

> Tussen half augustus en eind oktober ploppen massaal paddestoelen op in de Ardense bossen. Afhankelijk van de vochtigheidsgraad in het bos kan de variatie en hoeveelheid aan soorten zeer groot zijn. Vooral in de late zomer/vroege herfst tonen de meest spectaculaire soorten zich, waaronder zo'n 20 verschillende boleten. Sommige zijn eetbaar en het is niet verboden ze te plukken als je het beperkt houdt en vooral als je weet wat je doet. Bij twijfel niet opeten, je vindt hier namelijk ook de meest giftige paddestoel ter wereld, de groene knolamaniet. Beter is om de boleten en andere paddestoelen gewoon gerust te laten en te genieten van hun korte prachtige verschijning.

Jacht

> De vroege herfst is ook de periode bij uitstek om onderweg rijpe bessen of klein fruit te plukken. Vooral bramen kom je wel elke dag tegen. Pluk ze best niet kort bij de grond omwille van de mogelijke aanwezigheid van ziektekiemen overgebracht door vossen.

> Tijdens de tweede helft van oktober bereikt de herfst haar visueel hoogtepunt, als de bladeren van de loofbomen door afsterving het meest schitterende kleurenpalet vertonen. Wandelen in dit decor tijdens een late nazomerse zonnige dag is adembenemend mooi. Stevige wind waait de laatste bladeren weg rond 1 november, waarna de Ardense wouden in een diepe winterslaap gaan om vanaf april weer in frisse lentekleuren op te fleuren.

> Belangrijk om weten is dat tijdens de periode van het burlen bepaalde bossen of stukken bos mogelijk tijdelijk worden afgesloten, ook op de Transardennaise®. Dit is bijvoorbeeld het geval voor het Woud van St Michel, tussen St Hubert en Fourneau St Michel. Het bos was verboden toegang tussen 15 en 30 september, van 17 uur tot 9 uur. Bedoeling is uiteraard om de dieren ongestoord hun gang te laten gaan. In het woud van St Michel was het burlen trouwens zeer intens.
> Als je de kans hebt om het burlen mee te maken moet je dat zeker eens doen. Het burlen is de laatste jaren trouwens een echte toeristische attraktie aan het worden. Verscheidene natuurverenigingen of toeristische organisaties organiseren gegidste AVONDwandelingen om het burlen (in het frans 'le brame') van de herten te horen en te zien, zo ook in het woud van St Michel bijvoorbeeld. Voor het burlen hier kan je de VVV van St Hubert contacteren of het infocentrum van Fourneau St Michel. Hopelijk helpt deze nieuwe attraktie ook een beetje om meer respect bij te brengen voor het leven van grootwild in de Ardense bossen, waar herten en ander wild vooral worden beschouwd als schietschijven.

> Ieder jaar van half september tot begin oktober vindt in de Ardense bossen 's avonds en 's nachts een boeiend natuurspektakel plaats: Het burlen van de herten. De mannelijke herten produceren dan een door een merg en been dringend oergeluid dat ver door de bossen weergalmt. Het is paartijd voor de herten. Het burlen door het mannetjesdier gebeurt niet om de wijfjes te lokken, maar om de suprematie over zijn territorium (en de bijhorende vrouwtjesdieren) te bevestigen tegenover de andere mannelijke dieren. Daarbij gaat het er tussen de mannelijke herten soms nogal gewelddadig aan toe. Het is niet de bedoeling om mekaar te doden, maar soms loopt een confrontatie waarbij de herten met mekaar in gevecht gaan dodelijk af. Kijk bvb eens op de site van de vrienden van de Hoge Venen om te zien wat het resultaat kan zijn.

> Zeer storend voor wandelaars in de Ardennen en op de Transardennaise® in het biezonder zijn de georganiseerde klopjachten op grootwild, niet enkel omdat dit soort moordpartijen plaats vindt in het mooie herfstseizoen maar vooral omdat het een aanfluiting is tegen elke beschaafde en ecologisch verantwoorde omgang met het bos en zijn bewoners. Dat zo'n drijfjachten nog kunnen in de 21ste eeuw heeft te maken met het feit dat er een machtige lobby achter zit en dat het verpachten van stukken bos voor jacht een verleidelijke inkomstenbron is voor boseigenaars die naast boskap weinig economisch profijt uit bosareaal kunnen puren. Met een doortocht door Saint-Hubert, de zelfverklaarde 'Europese hoofdstad van de jacht' krijg je langs de Transardennaise® in de late zomer en herfst onvermijdelijk met jacht te maken.

> Het wettelijk toegestaan jachtseizoen voor drijfjacht op groot wild (hert, everzwijn, reebok) loopt van 1 oktober tot 31 december. Daarbij mogen hele bossen worden afgesloten en de toegang volledig worden verboden voor alle niet-jagers. Hoe verloopt zo'n drijfjacht? Een lange lijn jagers staat verspreid en meestal gecamoufleerd opgesteld langs een pad, brandgang of bosweg. In het bos wordt het wild met veel kabaal (toeters) en met de hulp van hordes opgedraaide honden naar de lijn gedreven waar de in lederhosen en tirolerhoed gekleedde moordclub bloeddorstig wacht. Hoewel de 'gedragscode voor de wandelaar' vraagt om de stilte en de rust in het bos te eerbiedigen vindt hier net het tegenovergestelde plaats. Het is precies carnaval in 't bos: Geblaf, geknal en hoorngeschal. Het soort volk dat aan die klopjachten deel neemt bestaat enerzijds uit versleten Belgische adel, gekleed in naar mottenballen stinkende kakipakjes en anderzijds uit omhooggevallen bullebakken die in een 4X4 het bos omploegen en waarvoor een schietwapen een verlenging is voor wat ze aan falluslengte te kort komen om hun mannelijkheid te bewijzen. Door geld en macht kan dit soort natuurvijandelijk uitschot dat het bos als één groot schietkraam ziet nog steeds ongestraft zijn gang gaan.

> Tijdens mijn tocht over de Transardense route heb ik behoorlijk wat problemen gehad met afgesloten bos door jacht, wat onverwacht lange omwegen tot gevolg had. Ik heb er wat uit geleerd, hier wat tips, ik probeer het wat eenvoudig voor te stellen.

> Er zijn verschillende soorten jachten in de Ardennen, het onderscheid zit hem vooral in het soort dieren waar op wordt gejaagd en de wijze van jacht. Voor de wandelaar zijn 2 'soorten jacht' belangrijk: De drijf- of klopjacht (in het frans 'battue') en de loer- en bersjacht (in het frans 'approche-affût').

1. Drijfjachten (Battues)

2. Loer- en bersjacht (Approche-Affût)

> Dit soort jacht wordt meestal uitgevoerd door een solitaire jager of door slechts een paar man. De jager stelt zich verdekt op, vaak op een houten toren en wacht af (loerjacht) of hij besluipt zijn slachtoffer (bersjacht). De periode waarbij loer-en bersjacht kan plaatsvinden is niet strikt beperkt tussen 1 oktober en 31 december.

> De bosbezoeker wordt net zoals bij drijfjacht vooraf geadviseerd aan de ingang van het bos met een wit-zwart-GEEL pamflet. Bij dit soort jacht wordt het bos gewoonlijk niet de hele dag gesloten. Meestal gaat het telkens over een aantal uren rond zonsopgang en rond zonsondergang. Bvb van 2 uren voor en 1 uur na zonsopgang en van 1 uur voor tot 2 uren na zonsondergang. Ik heb echter ook gezien op de Transardennaise® dat voor sommige bossen deze uren nogal ruim worden genomen. Meer dan eens zag ik voor een periode van enkele weken tot 4 maanden er loerjachten werden aangekondigd dagelijks tussen ongeveer 6 en 10 uur 's morgens en 16 en 21 uur 's avonds.

> Er moeten RODE borden hangen als de toegang op die uren effectief wordt verboden. Meestal zie je echter voor dit soort jacht enkel gele adviesborden. De toegang is dus vaak niet strikt verboden, maar voorzichtigheid is geboden en het wordt officieel afgeraden om dan door het bos te lopen.

> Het met honden en lawaai opdrijven van grootwild naar een groep jagers. Drijfjachten mogen enkel plaats vinden tussen 1 oktober en 31 december. Het aantal dagen binnen deze periode van 3 maanden waarbij er effectief wordt gejaagd varieert van bos tot bos, van pakweg 2 tot 20 dagen voor 1 gebied. De populairste dagen in de week om drijfjachten te organiseren zijn zaterdag en zondag, maar er kan evengoed worden gejaagd op een weekdag. Vaak wordt ook het bos gesloten voor een periode van 2 of 3 opeenvolgende dagen.

> De jachtdata worden meestal weken vooraf aangekondigd aan de toegangswegen tot een jachtgebied door middel van wit-zwart-GELE pamfletten. De gele borden zijn louter informatief. Op de dag van de drijfjacht of enkele dagen ervoor kom je ook wit-zwart-RODE pamfletten tegen aan de ingang van het jachtgebied. Op de dag(-en) aangegeven zelf is de toegang wettelijk verboden als wandelaar ('passage interdit').

> Uit ervaring heb ik ook geleerd dat er meestal maar enkele uren of een halve dag wordt gejaagd, zeker in de kleinere bossen. Kom je dus voor een officieel afgesloten bos te staan in de loop van de namiddag dan zou je alsnog kunnen overwegen om er door te trekken. Wettelijk gezien ben je echter in overtreding en loop je mogelijk gevaar voor rondvliegende kogels. Indien je op onregelmatigheden stuit ivm de jachtregulering op het terrein dan kan je de naam van de verantwoordelijke vinden op de officiële borden of via DNF. Zoals hierboven al vermeld bestaat het kaki krapuul waarmee je mogelijk wordt geconfronteerd vooral uit nogal aggressief en arrogant volk. Vermijd ze best.

Hoe confrontatie met jagers vermijden?

> Het zou zonde zijn omwille van de jacht niet te profiteren van het schitterende herfstlandschap van de Ardense bossen. Door vooraf zoveel mogelijk info in te winnen kan je vermijden dat je voor een gesloten bos komt te staan en mogelijk een grote omweg moet maken.

> Jachtdata kan je meestal verkrijgen bij de toeristische dienst van de gemeente waar de bossen zijn gelegen. Sommige gemeenten of toeristische diensten zetten de jachtdata ('dates des battues') online op hun website. Soms is de informatie niet update, jachtdata worden nogal eens gewijzigd maar moeten in principe een paar weken op voorhand bekend worden gemaakt. Daarom is het beter om de jachtinfo korter bij de bron op te vragen, nl bij de Dienst Waters en Bossen (Division de la Nature et des Forêts DNF) van het Waalse gewest. De jachtdata worden per kanton gecoördineerd. De Transardense route loopt achtereenvolgens door de kantons La Roche-en-Ardenne, Bastogne, Saint-Hubert, Nassogne, Wellin, Libin, Paliseul, Bièvre (grens prov Namen) en Bouillon. Telefoonnrs en mailadressen vind je op de site van DNF. Het is niet voldoende om te zeggen dat je over de Transardennaise® wil wandelen, de meeste boswachters kennen het verloop van de route niet. Geef de naam van een nabijgelegen dorp op of beter nog de naam van de bossen onderweg. Het vraagt wat puzzelwerk om vooraf uit te zoeken door welk kanton je precies loopt.

> Kom je toch onverwacht voor een gesloten bos dan is een topografische kaart handig om een alternatief traject uit te stippelen. De grootte van het stuk afgesloten bos kan soms verscheidene vierkante kilometers bedragen. Zie je jagers dan kan je eventueel informeren wanneer de slachtpartij ten einde is en eventueel afwachten. De andere mogelijkheid is om toch door het bos te trekken, maar dat is dan volledig op eigen verantwoordelijkheid en het kan behoorlijk spannend zijn.

Officieel verbodsbord voor toegang tot een gebied waar een drijfjacht plaatsvindt

Officieel aankondigingsbord van een loer- of bersjacht (bovenaan) en drijfjachten (onderaan)

Offiieel verbodsbord voor toegang tot een gebied waar een loerjacht plaats heeft.

Enkele grazende everzijnen deel uitmakend van een groep van wel 20 dieren, nabij Mon Idée

Overnachten

> Om de hele Transardennaise® te voet af te leggen heb je 5 à 7 dagen nodig. Hoewel het traject vaak door afgelegen stukken bos loopt zijn er onderweg nogal wat overnachtingsmogelijkheden. Volledig vrijheid heb je als je vrij kampeert of bivakeert. Officieel is het echter verboden om in de Ardense bossen te kamperen of te bivakeren, uitzondering zijn daartoe speciaal voorziene plaatsen (zo goed als geen!). De boetes bij overtreding zijn niet direct om van achter over te vallen: Min 0,64 €, max 1,24 € !

> Goedkope verblijfsinfrastructuur: Er zijn enkele campings langs of in de buurt van de Transardense route. Het is niet mogelijk om op de hele route een officiële camping te vinden, vooral het meer zuidelijke deel is slecht bedeeld. Link erkende campings prov. Luxemburg. Er zijn ook onofficiële plaatsen waar je mogelijk je tent kan prikken, zoals op de terreinen van het provinciaal centrum te Mirwart. In Bouillon is een jeugdherberg. Voor andere goedkope overnachtingsmogelijkheden (15 € of minder) kan je ook Gilbert's List raadplegen. Je kan ook via Europ'aventure® een campingarrangement boeken voor de hele tocht.

Campings*
Km 0,8	La Roche-en-Ardenne	Le Vieux Moulin	Pasen - eind oktober	op 0 m
Km 25	Sainte-Ode	Domaine de Wachirock	1/4 -31/10 di, woe, do gesloten, behalve in juli-aug	op 0 m, net voor Sprimont
Km 34	Tonny	Tonny	15/2 - 15/11	op 500 m als je aan de Ourthe komt
Km 48	Saint- Hubert	Europacamp	1/3 - 31/12	op 1,5 km, verlaat TA 500 m voor centrum Saint-Hubert
Km 72	Nassogne	Fontaine Monseu	Pasen - 15/11	op 0 m, ingang Nassogne
Km 97	Transinne	Les Sapins (resident-camping!)	1/1 - 31/12	op 0 m, voor je naar Tenneville daalt
Km 157	Bouillon	Halliru	1/4 - 30/9	op 800m, volg de Semois stroomafwaarts langs GR14 (linkeroever)
* Het campingforfait van Europ'aventure® sluit niet aan bij deze lijst. Enkel campings erkend door het CGT worden opgenomen in het aanbod van Europ'aventure®.

Bivakeren in het het Woud van Saint-Michel

> Voor zij die niet zo kampeerlustig zijn is er een hele rist aan andere mogelijkheden, variërend van gîtes over gastenkamers tot comfortabele hotels.

> Ik ga hier niet dieper op in op deze overnachtings-mogelijkheden, maar één fijn adresje vermeld ik hier toch: 'La Pommeraie' in Sprimont (einde van de eerste etappe en langs de route). Je kan hier logeren in het gastenverblijf van Geneviève en Denis Jusseret, de grondleggers van de Transardense route zelf. Tegelijkertijd kan je dus extra info inwinnen over je tocht of genieten van de culinaire toverkunsten van Geneviève. De kamers zijn zeer smaakvol ingericht, het thema heeft alles te maken met appels, 'la pommeraie' betekent 'appelboomgaard'. De overnachtingsprijs is ook rechtvaardig tegenover solo hikers, het komt je niet duurder uit. Ter plaatse kan je ook de la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl-gidsen en kaarten kopen tegen een voordelige prijs. Meer info over La Pommeraie

Georganiseerd op de Transardennaise®

> Zo kan je voor je tocht een beroep doen op de diensten van een touroperator die gespecialiseerd is in wandelen en ondermeer voor de Transardense route een volledig pakket aan diensten kan aanbieden. Dat is Europ'aventure®, rechtstreeks gelinkt met la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl. Deze (officieel erkende) touroperator is al 20 jaar aktief rond aktiviteiten organiseren op de Transardense route. Zowel voor studenten met een beperkt budget als voor wandelaars die comfort op prijs stellen zijn arrangementen uitgewerkt.

> Via Europ'aventure® kan je de tocht volledig afleggen zonder een zware rugzak te torsen of transport kan worden geregeld. Er worden verschillende overnachtings-formules aangeboden variërend van campings tot **** hotels afhankelijk van het comfort dat je prefereert. Verder kan je ook beroep doen op een gids of de tocht in een groepje wandelen. Maaltijden kunnen worden geregeld, zelfs een 'gastronomische' Transardennaise® is mogelijk. Update jun08: Er bestaat nu ook een Nordic walking package.

Publiciteit voor de Transardennaise® te Saint-Hubert

> De Transardense route is niet enkel een route die voor wandelaars is uitgewerkt. Ook voor wegfietsers, mountainbikers, ruiters, motards of autotoeristen is er de mogelijkheid om de Transardennaise® te volgen. Uiteraard loopt de route voor sommige recreantengroepen iets anders maar daarvoor bestaat dan weer apart kaartmateriaal, de 'roadbooks' van la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl. Voor extreem sportieve lieden wordt er ook een Transardennaise®-marathon voor lopers en voor mounainbikers ingericht.

> Behalve voor de Transardennaise® heeft Europ'aventure® ook uitgewerkte wandelarrangementen ter beschikking voor de andere la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl-routes. Zo kan je ook voor het Rijn-Maaspad, de Transgaumaise®, Transfamenne, het pad van de Ourthevalleien en het land van de Laval over een uitgewerkt pakket beschikken. Het is maar een greep uit het aanbod. Recent heeft Europ'aventure® ook een buitenlands wandelaanbod via gelijkaardige partners.

> Voor meer info over het aanbod en detailinfo consulteer de website van Europ'aventure®.

Bevoorrading

> Winkels onderweg zijn er in La Roche-en-Ardenne (km 0), Lavacherie AD Delhaize (km 30), Saint-Hubert GB Contact (km 49), Nassogne Spar (km 73), Redu bakkerij (km 106), Daverdisse dorpswinkel (km 114), Paliseul Spar (km 133, op 2,5 km van TA), Carlsbourg (km 142, op 2 km), Bouillon Colruyt (km 160).

In Daverdisse is nog een ouderwets dorpswinkeltje. Je wordt er door madame Jeanne met plezier bediend.

Water

> In de meeste kleinere dorpen en gehuchten onderweg zijn er geen café's meer, hoewel: In Our is dankzij de aanwezigheid van een groot bedrijf in de buurt nog een restaurant-café en in Hives is ook nog een dorpscafé. In de steden en grotere dorpen waar je winkels hebt (zie hierboven) kan je uiteraard drank kopen in de winkels. Vooral 's zomers kunnen bronnen onderweg zeer goed van pas komen om te veel vochtverlies te vermijden.

> Zo passeert de Transardense route bronnen ('source' of 'fontaine') in ondermeer de volgende kleinere dorpen en gehuchten: Lavaux, Masbourg, Awenne, Transinne, Mogimont en Sensenruth (bij de kerk). Niet altijd produceren die bronnen officieel drinkbaar water.


Een frisse bron kortbij de Lesse, opwellend in het woud van Daverdisse... Spa Naturelle!	Transinne staat vol oude dorpspompen, helaas moeten ze het afleggen tegen de modernere waterleiding	Séchery, zoals in veel dorpen werd ook hier de oude wasbak met dorpspomp veranderd in een bloemenbak	In Awenne is men trots op de 8 gietijzeren fonteinen (1886), waarvan enkelen nog water produceren

> Soms staat er ook specifiek aangegeven dat het water niet drinkbaar is ('eau non-potable'), daarmee is de lokale overheid meteen ook ingedekt. Zelf negeer ik meestal de 'eau non-potableborden', maar dat moet ieder maar voor zichzelf uitmaken. In Masbourg bvb kwam een inwoner spontaan naar mij toe rennen om te insisteren niet van het bronwater te drinken omdat het volgens hem ondrinkbaar was.

> Je kan uiteraard ook altijd vragen aan een inwoner om even je drinkfles bij te vullen ('Est-ce que vous pouvez remplir ma bouteille SVP?), meteen heb je ook een aanleiding om een praatje te slaan met de inwoners uit de afgelegen gehuchten.

> Een andere manier om aan water te geraken is de volgende: Aan kerkhoven vindt je meestal een waterkraantje (robinet), bedoeld in de eerste plaats om zerken te verzorgen en bloemen te wateren. Laat het water even lopen voor je er van zou drinken, want het zit mogelijk al wat lang in de buizen. Dit water komt soms uit een put en niet van het waterleidingnet. Opnieuw is de keuze aan jou of je dit water wil drinken of niet. Voor mij is het allemaal geen probleem, maar voor gevoelige magen is het misschien net iets te onzeker, dat geldt ook voor de kleine beekjes in de bossen.

In Transinne is de vroegere wasplaats (lavoir) mooi gerestaureerd. De bron binnenin produceert massa's drinkbaar water

Awenne, stokoude bron en wasplaats. Hygiënische hiërarchie: Binnenin kan fris drinkwater worden geschept. In de eerste bak dronk vee en in de meest 'stroomafwaartse' bak werd kledij gewassen

Openbaar vervoer

Andere informatiebronnen

> Vanuit Vlaanderen zijn de dorpen en steden langs de Transardense route per auto te bereiken via de E411 (Brussel-Luxemburg) + N4 (Namen-Luxemburg) voor het noordelijke deel en via de E411 voor het zuidelijke deel. Het belangrijkste treinstation in de regio is dat van Libramont, omdat er enkele lijnen te samen komen. Libramont ligt echter een beetje te zuidelijk. Raadpleeg de sites van NMBS en de Waalse vervoersmaatschappij TEC voor detailinformatie. Vele van de busdiensten zijn afgesteld op het leerlingenvervoer. Ze rijden dus vaak maar 1 of 2 keer per dag en soms zelfs helemaal niet tijdens het weekend of vakantieperiodes. Een zorgvuldige planning is dus echt nodig, zeker ook als je wenst gebruik te maken van het openbaar vervoer tussen 2 etappepunten. Bussen rijden gewoonlijk op tijd en het personeel van TEC is meestal erg behulpzaam.

Als je dan toch die éne dagelijkse bus hebt gemist kan je nog altijd proberen te liften.

Transportverbindingen
La Roche-en-Ardenne	via treinstation Marloie (lijn Brussel-Namur-Marloie-Libramont ofwel Luik-Marloie-Libramont) + frequente busaansluiting.
Sainte-Ode (Lavacherie, Sprimont, Tonny, Aviscourt)	De dorpen en gehuchten van Ste-Ode zijn nogal moeilijk bereikbaar per openbaar vervoer. Via de treinstations Marche-en-Famenne, Marloie, Libramont + schaarse busverbinding of de schaarse busverbinding via Saint-Hubert TEC.
Saint-Hubert	via treinstation van Poix (lijn Brussel-Luxemburg) + frequente busaansluiting.
Nassogne	via treinstation Jemelle of Grupont (lijn Namur-Luxemburg of Luik-Luxemburg) + schaarse busaansluiting of via Saint-Hubert TEC.
Masbourg, Awenne en Mirwart	via treinstation Grupont (lijn Namur-Luxemburg of Luik-Luxemburg) + schaarse busaansluiting.
Transinne en Redu	via treinstation Poix (lijn Brussel-Luxemburg of Luik-Luxemburg) + schaarse busaansluiting.
Lesse	Geen bus, te voet vanuit Redu.
Daverdisse	Geen informatie.
Porcheresse	via treinstation Gedinne of Paliseul (lijn Namen-Bertrix-Luxemburg) + schaarse busaansluiting.
Our, Beth, Opont	via treinstation Paliseul (lijn Namen-Bertrix-Luxemburg) of Poix (lijn Brussel-Luxemburg of Luik-Luxemburg) + schaarse busaansluiting.
Carlsbourg	De Transardennaise® loopt langs het treinsstation van Carlsbourg (lijn Namen-Bertrix-Luxemburg).
Mogimont, Sensenruth, Curfoz	via treinstation Paliseul (lijn Namen-Bertrix-Luxemburg) + frequente busaansluiting.
Bouillon	via treinstation Paliseul of Bertrix (lijn Namen-Bertrix-Luxemburg) + frequente busaansluiting of via treinstation Libramont (lijn Brussel-Luxemburg of Luik-Luxemburg) + frequente busaansluiting of internationaal via treinstation Sedan (Frankrijk) + schaarse busaansluiting RDTA. Update sep 09: In Menuchenet opende een nieuwe bushub wat voor meer een hertekening van het lokale busnet zorgde.

> Er is erg veel goede literatuur over de Ardennen te vinden. Eén boek lift ik er even uit: 'Gids voor de de Ardense bossen en rivieren' van Guy Deflandre (reisboeken Didier Hathier), een zeer verzorgd samengesteld boek met gedetailleerde aandacht voor alles wat met de Ardennen te maken heeft.

> In de VVV's onderweg kan je een pak brochures, kaarten en publicaties van de streek vinden. De sterkst uitgebouwde VVV's onderweg zijn die van La Roche-en-Ardennne, Saint-Hubert en Bouillon. Ook hier haal ik er één brochure uit: 'Natuurwandelingen' is een prachtige gratis brochure met een volledig overzicht aan wandelmogelijkheden in de Ardennen, inclusief lange afstandspaden.

> Op het www is er een pak info te vinden die je kan verder helpen. Behalve de informatieve links die hier eerder aan bod kwamen, zoals die van Europ'aventure® of la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl zijn er ook een aantal verslagen van andere Transardennaise®wandelaars te vinden.

> Zoals hieboven al vermeld is bij een la Maison de la Randonnée® GTA Belgique asbl-route de uitwerking stevig omkaderd. Niet iedereen loopt graag met een rugzak rond of vindt het leuk om te bivakeren in een donker bos.