> April is de maand waarop Kreta toeristisch uit zijn winterslaap komt. Zelfs in het iets warmere zuiden is er begin april weinig leven. In de meeste dorpen die sterk van het toerisme afhangen was toch wel minstens 1 restaurant en winkel open, evenals overnachtingsmogelijkheid (bvb Loutro, Sougia, Agia Roumeli), overal is men echter nog druk aan het verven en verbouwen om tegen eind april open te zijn als er meer toeristen binnendruppelen dan regen. Sommige plaatsen zijn nog kompleet dood begin april, zoals in de buurt van de paradijselijke stranden van Elafonisa, waar geen menselijk leven te bespeuren viel. In het binnenland waar er voldoende permanente bewoning is zijn alle diensten verzekerd. Wel zijn er hier en daar typische hooggelegen zomernederzettingen, waar het vee in de hete maanden wordt naar toe gebracht en waar buiten deze maanden zo goed als geen leven is, bvb boven de Imbroskloof de dorpen Asfendos en Kallikratis.

Anemoon	Iris	Gele aronskelk	Drakenaronskelk	Orchis

blauw kom je tegen op de hogere delen, boven 800 meter. Een goede plek om ze te zien is tussen Spili en Gerakari. Anemonen zijn er in rode, paarse en witte kleur. Ze groeien her en der op wat vochtigere grond en langs bermen in het binnenland.

> Een zeer mooi traject voor lenteflora liep van Velonado naar Spili (niet altijd via E4, maar volgens de omschrijving van Outdoorhandbuch). Tapijten van knalgele veldbloemen tussen knoestige olijfbomen, aangevuld met margrieten, anemonen, orchideeën en nog veel meer kom je hier tegen. Eind april komen daar nog eens de bloesems bij van de fruitbomen. Het was wel gedeeltelijk stappen over asfalt met nogal wat verkeer maar de bloemenzeeën waren zo overweldigend dat dit helemaal niet stoorde. Brem is ook een echte lentebloeier op Kreta. Er is veel brem langs de slopen van het Jouchtasgebergte, tijdens de laatste 5 km voor je in Ano Arhanes arriveert. Wandelen in de lente is vaak niet enkel een lust voor het oog, ook de neus wordt vaak in de watten gelegd door geurende wilde kruiden, zoals tijm. Verder ontdek je vaak oregano, muntsoorten enz… Wat bomen betreft is de olijfboom heer en meester in de lagere delen van het binnenland. Platanen kom je veel tegen langs riviertjes en natte plaatsen aangezien ze veel water nodig hebben. Andere populaire boomsoorten zijn eiken en notelaars. De grotere bomensoorten ontknoppen in de lente zelfs later dan bij ons hier in Vlaanderen, zeker op hoogten boven 500 meter. In drogere gebieden, zoals langs de kusten zijn meer denachtigen te vinden. Algemeen wandel je echter weinig door bebost gebied. Zoals andere eilanden in het mediterrane gebied heeft Kreta nogal eens last van uitgebreide bosbranden ’s zomers. Er bestaan gespecialiseerde werkjes die de specifieke flora van Kreta in detail beschrijven.

> Hoofdreden om in deze periode te wandelen was de lenteflora. Langs de kustgebieden wandel je vaak tussen maquisachtige struiken en planten die in staat moeten zijn een hete droge periode te overleven. Mijn slaapmatje van schuim was helemaal verwoest op het einde van mijn wandelreis door langs deze stekelige vegetatie te schuren. Cactivegetatie en vetplanten zijn slechts beperkt aanwezig. Eén van opvallendste verschijningen in de lente is de drakenaronskelk. Tussen Agia Roumeli en Loutro zal je de enorme purperen bloemen ongetwijfeld opmerken. In het binnenland is een andere variant van de aronskelk opvallend aanwezig, de bloemen kleuren geel. Deze gele aronskelken vind je zeker tussen Velonado-Spili-Geraki, in het binnenland dus van West-Kreta, maar je komt ze ook in het oosten tegen. Kreta is een paradijs voor liefhebbers van orchideeën. Zelf ontdekte ik 10 à 15 varianten van orchisachtigen. Ze zijn blijkbaar niet beschermd want ze worden rustig geplukt door de Kretenzers en je ziet ze dus na een wandeling ‘s avonds weer verschijnen in de vaas van je restauranttafeltje. Wilde irissen in vescheidene variaties van

> Eén van de toeristische slogans over Kreta luidt dat het eiland 300 dagen zon heeft. Zelfs Lonely Planet neemt die stelling klakkeloos over. Wel, ik vermoed dan dat ik er was tijdens die 65 andere dagen.
> Kreta in april was een bittere tegenvaller. Ik waande me soms in Schotland. Op 19 wandeldagen had ik er welgeteld 3 (drie!) zonder regen. Enkele malen regende het zelfs 24 uren aan één stuk. In het binnenland op grotere hoogte (boven 800 meter) was het ook een paar maal bitterkoud met temperaturen net boven 0°. Nu bleek dat de winter in Kreta in 2002/03 wel uitzonderlijk regenachtig en guur was, zo vertelden me verscheidene Kretenzers. Het was in de periode dat ik in Kreta was warmer en droger geweest in Vlaanderen. In de cafeetjes in de dorpen verzamelen de oudere dorpsbewoners rond de houtstoof. Moest ik het opnieuw doen, ik zou niet meer in april gaan maar in mei. April leek me toch nog erg onstabiel wat weer betreft. De gemiddelde dagtemperatuur was er ongeveer 15°. Een goeie fleece en wind/regenjak waren geen overbodige luxe. De enkele mooie dagen dat de zon scheen was Kreta echter prachtig, met een uitbundige flora.

> Restaurants. Een van de geneugten in Griekenland is de lekkere keuken. Vegetariërs houden wellicht van Griekenland omdat er nogal wat keuze is. Een menu van Griekse salade, een hoofdgerecht en een karaf wijn kost ongeveer €9 tot €13. Menu’s hebben meestal een engelse vertaling. In de eenvoudigere resto’s word je gewoon verteld wat er beschikbaar is die dag. Als de taal een probleem is kan je meestal een kijkje in de keuken nemen om te weten wat er aangeboden wordt. Brood wordt standaard steeds op tafel gezet en ook aangerekend. Vaak word je een gratis raki aangeboden als aperitief of slaapmutsje. In resto’s waar weinig toeristen komen heeft men de gewoonte om al het bestelde eten tegelijkertijd op tafel te brengen. De prijs van de rekening naar boven afronden is de gewoonte had ik de indruk.
Kretenzers uiten vaak hun gastvrijheid onderweg door je een stuk fruit aan te bieden.

> Ik had geen bijzondere problemen om tijdig eten en drank te vinden. De meeste dorpen hebben een dorpswinkel, tegenwoordig heten ze vaak “minimarket”. Soms is het even zoeken, vooral in de kleinere dorpen waar de keuze aan etenswaren eerder beperkt is. In grotere dorpen kan je zelfs een supermarkt vinden. Prijzen van industrieel voedsel zijn van hetzelfde niveau als bij ons of zelfs iets duurder. Goedkoper zijn lokaal fruit en sigaretten. Winkels hebben lange openingsuren en zijn vaak op zondag open. Zelfs in de kleinste dorpen is een café (kafeneion) te vinden waar je een koffie, frisdrank, bier of raki kan krijgen. Het is dé ontmoetingsplaats van de oudere mannelijke bevolking. Drankprijzen ongeveer €1. Bier kost €2 à 2,5 € voor 500 ml Heineken, Amstel of het Kretenzische Mythos.
> Het kraanwater is perfect drinkbaar, hoewel het niet altijd even goed smaakt. In Loutro aan de zuidwestkust bvb smaakte het kraanwater niet lekker. In de lente had ik weinig problemen om aan drinkbaar water te geraken onderweg.

Zolang je maar niet op iemands privé-grond gaat staan is er geen probleem. Doe je het toch vraag dan eerst toestemming of doe het discreet. Zo kampeerde ik enkele malen tussen olijfbomen of op het gras rond een kapel. Enkele keren kampeerde ik op stranden.
>Aan de zuidwestkust, bvb Sougia, kan je vaak zonder problemen op de stranden semi-officieel kamperen, zolang je je tent maar niet vastprikt voor een terras van een restaurant. Bij twijfel, vraag steeds.
> Bij kamperen op stranden moet je wel wat rekening houden met de waterlijn zodat je ’s nachts niet verrast wordt door vloedwater. Het kan af en toe hard waaien op Kreta zoals ik zelf ervoer. Gebruik dus best stormpiketten ook als het aanvankelijk rustig weer is. De wind zet vaak erg plots op. Op zandstranden verstevigde ik mijn tent door dikke stenen te leggen op mijn piketten, anders zou mijn tent op een mum van tijd weggeblazen zijn uit het zachte zand.
> De helft van mijn overnachtingen waren op kamers . Ik betaalde telkens tussen €10 en €20 per overnachting voor een singel. De officiële prijs van een kamer moet bij wet uithangen in de kamer. Die officiële prijs is de maximumprijs, ik betaalde telkens een stuk minder. Het leek de gewoonte om eerst de kamer en het sanitair eens te bekijken en dan over de prijs te praten. Ik heb niet de moeite genomen om te proberen nog een paar euro van de aangeboden prijs te pingelen, aangezien ik vond dat de prijs meestal correct was. In het hoogseizoen benadert de aangeboden prijs wellicht veel meer de officiële maximumprijs die uithangt. Sanitair was meestal in orde. Als er geen warm water komt uit de kraan met rode stip, probeer dan eens de kraan met de blauwe stip! Vaak heb je ook TV in de kamer met een keuze aan Griekse zenders en soms ook BBC World of CNN.

> Wie intensief wil wandelen zal een tent nodig hebben. Grote aaneensluitende delen kan je mits wat planning en zoeken echter ook wandelen zonder tent. In plaatsen waar iets van toerisme is vind je wel een hotel of een gastenkamer. Een tent gaf me echter de vrijheid om mijn trajecten naar eigen keuze in te delen. Campings zijn er wel, maar ze liggen ver uit elkaar en je komt er slechts een paar tegen.
> Wildkamperen is officieel verboden, maar Kretenzers lopen niet hoog op met wetten en regels.

> Het gidsje is uiterst interessant voor wie de E4 extensief wil volgen op Kreta. In 23 dagtrajecten wandelen ze naar Kato Zakros. Het boekje is ook in handig pocketformaat. Op de site van Conrad Stein Verlag vind je updates ingezonden door gebruikers van het gidsje. Voor zover ik weet zijn deze gidsjes niet te koop in de “betere” reisboekhandel. Dit boekje was echt onmisbaar. Update jul 05: Een vernieuwde versie verscheen in de zomer van 2005 !
> Verder had ik ook de wandelgidsjes Kreta-Ost en Kreta-West uit de reeks van Rother,voor meer wandelmogelijkheden in Kreta. Ook in deze gidsjes worden hier en daar stukken E4 gelopen. Tesamen met de Sunflower gids en eventueel andere gidsjes is Rother uitstekend geschikt voor vakantiegangers die eens een stevige wandeling willen maken op Kreta.
> Voor meer praktische info over Kreta twijfelde ik tussen Rough Guide Crete en Lonely Planet Crete. Beiden hebben erg uitgebreide info. Ik koos voor Lonely Planet omwille van het kleinere formaat en het feit dat Lonely Planet een paar bladzijden besteedt aan E4.

> Mijn mini -wandelbijbel voor Kreta kwam van (alweer) een Duitse uitgever: Conrad Stein Verlag. In hun uitgebreide reeks “Outdoorhandbuch” is er een titeltje “Griechenland: Trans-Kreta E4”. ISBN 3-89392-388-8. Veruit het beste boek, het dekt bijna de hele E4. Een Duits koppeltje Dagmar Wahlen en Rainer Lencer wandelden het grootste deel van de E4 een beetje op hun eigen manier. Van Kissamo-Kastelli tot Paleochora geen beschrijving. Ze pikken de draad pas op in Paleochora. Vanaf hier tot in Chora Sfakion wordt de kustvariante gevolg. Daarna wordt de kustroute verlaten om via de Imbroskloof (niet op E4) de Alpiene variante van E4 te ontmoeten die aangehouden wordt tot het eindpunt in Kato Zakros. Niet altijd wordt de E4 strikt gevolgd. De reden hiervoor is dat E4 soms een onnodige en minder interessante omweg maakt, of dat het pad eenvoudigweg niet gevonden werd of onbegaanbaar is.

> Er zijn nogal wat wandelgidsen die dagwandelingen langs de E4 beschrijven naast andere wandelingen. Keuze genoeg in de boekhandel. Zelf vind ik Sunflower wel handig. Compact, praktisch en update, bestaat voor Kreta uit 2 delen. Voor Kreta gebruikte ik Sunflower echter niet.

> De beste kaart waarop de hele E4 is uitgezet is wellicht van de Duitse uitgever Harms Verlag. 2 kaarten coveren heel Kreta. Ze zijn niet zo goedkoop. Schaal is 1:100.000, te groot om alle paden en pistes op in te tekenen. Hier en daar ontdekte ik wat kleine fouten, maar de kaart is verder meestal betrouwbaar.
> Er zijn uiteraard nog andere kaarten van Kreta, maar deze 2 leken me toch veruit de beste. Ze zijn verkrijgbaar in de gespecialiseerde reisboekenwinkel in België of in de grotere steden op Kreta zelf.

> De ideale wandelkaarten voor Kreta bestaan (nog) niet. Geen kaarten op 1:25.000 of gelijkaardig. Zie update! Belangrijk als wandelaar is dat de E4 en eventuele alternatieve paden op de kaarten zijn uitgezet, evenals hoogtelijnen. Verder is uit een goede kaart oa ook af te leiden waar je mogelijk water kan vinden (citernes of riviertjes). Andere dingen die je kan vinden zijn stranden (om te baden) of kapelletjes (om te schuilen of om te bidden voor beter weer!).
> Eind jaren '90 bracht Freytag & Berndt een wandelkaart uit voor Kreta op 1:50.000. Helaas dekt deze goede kaart slechts een deel van Kreta. Het gaat over 5 gebieden, vooral in de bergstreken en het Lassithiplateau, en de E4 is aangeduid. Voor enkele geselecteerde dagwandelingen is deze kaart dus prima, maar niet als je langere stukken van de E4 wil wandelen.

> De E4 of “Europese wandelweg 4” is een lange afstand wandelpad dat in Portugal vertrekt en eindigt in het oosten van Kreta. Update jan06: E4 eindigt niet langer in Kreta maar loopt nu door in Cyprus. Update jan07: Nu op trekkings.be: 20 wandelpagina's over E4 op Cyprus ! De E4 is meestal een aaneenrijging van bestaande en/of beschreven paden door Europa. Soms volgt E4 echter een eigen traject, zo ook in Kreta. Het pad komt Kreta in ter hoogte van het westelijke stadje Kissamo Kastelli en eindigt 500 kilometers later in het aan de oostkust gelegen Kato Zakros. Daarbij wordt Kreta helemaal doorkruist van west naar oost. Zoals op de kaart aangegeven zijn er varianten mogelijk.

> Update juni 2007: Een jonge Griekse kaartenmaker, Anavasi, is in 2006 op de markt gekomen met enkele series interessante topografische kaarten van Kreta. In de 'groene' serie 'Topo 25' (schaal 1:25.000) zijn kaarten beschikbaar die een groot deel van het Lefka Ori gebergte en zuidwestelijk Kreta dekken evenals een kaart die de omgeving rond de berg Psiloritis dekt. In de 'oranje' serie 'Topo 100' (schaal 1:100.000) worden 3 kaarten uitgebracht die te samen heel Kreta coveren. Het E4 traject, evenals andere paden zijn ingetekend en bovendien zijn deze kaarten GPS-compatibel. Met dank aan aan Ivo Bernaerts voor deze interessante tip. Nog volgens Ivo: 'Op de topokaart 25 staat aan de ene zijde zelfs de stafkaart en aan de andere zijde het wandeltraject met de E4 gegevens (ook waar de aanwijzingen op de paden onderbroken zijn). De kaarten bevatten ook een Engelse tekst en zijn verkrijgbaar in iedere dagbladhandel of supermarkt op Kreta. Deze kaarten zijn ook GPS WGS84 compatibel.' Meer info over deze kaarten kan je ook vinden op de site van uitgeverij Anavasi .

> Update feb 09: Op Kreta lijkt traag maar zeker meer een besef te groeien dat afgelegen delen van het hinterland achter de kustlijnen ideaal geschikt zijn voor een aanbod van zachte recreatie. Er zijn de laatste tijd enkele brochures verschenen die dat thema bespelen en waar E4 aan bod komt: Voor het westelijke deel (Chania) is er een brochure over agrotoerisme met enkele pagina's over E4. Idem voor het westelijke deel (Lassithi en meer oostelijk). De moeite is echter een boekje over het centrale deel van E4 'A journey into myth', met vrij gedetailleerde info, inclusief hoogteprofielen. Deze brochures zijn gratis en te verkrijgen in de VVV's.