Startpagina > Wandelen > GR57 Ourthe + Sentier du Nord
> Sinds 2008 volgt GR 57 het onderstaande traject niet meer. Zie de pagina La Roche - Hotton via Hodister en Waharday voor het nieuwe, bewegwijzerde traject! De markeringen van het oude trajekt van GR 57 zijn op de meeste plaatsen grijs overschilderd of verwijderd. Van Hotton tot bij de grotten van Hotton en van Warisy tot La Roche is het traject onveranderd. Hieronder dus enkel het deel tussen de grotten van Hotton tot even voorbij Warisy (ongeveer 16,5 km) met vooral aandacht voor de kluizenaarskapel van Saint-Thibaut. Terwijl het traject na 2008 vooral westelijk van de Ourthe loopt, ging het oude traject vooral over de oostzijde van de Ourthe. Je klimt onderweg langs dit traject een aantal keren in en uit de Ourthevallei en wordt daarvoor telkens beloond met prachtige uitzichten over de Condroz, de Ardennen en de Famenne. Mooiste plek is zonder twijfel de kluizenaarskapel van Saint-Thibaut.
Barchon - Angleur / Angleur - Hamoir / Hamoir - Barvaux / Barvaux - Hotton / Hotton - La Roche-en-Ardenne / La Roche-en-Ardenne - Engreux / Engreux - Gouvy / Gouvy - Troisvierges / Troisvierges - Goebelsmühle / Goebelsmühle - Diekirch
> Het leven van een kluizenaar in St Thibaut

° Al in 1929 publiceerde de franstalige krant krant ‘La Libre Belgique’ een artikel onder de titel ‘Le dernier ermite belge’ (de laatste Belgische kluizenaar). De titel was wat voorbarig, want de kluizenaar waar ze over schreven zou nog niet de laatste zijn.
° Met het overlijden van Jean-Gabriel Lardinois, een benedictijn van Chevetogne verdween in 1968 pas de laatste kluizenaar in St Thibaut en in België.

> Dit is het OUDE traject tussen Hotton en La Roche-en-Ardenne, via Werpin, Beffe, Marcourt en de kluizenaarskapel van St-Thibaut. Update mei 2017: Een wandelaar meldt ons dat sinds kort het traject tussen Hodister en Warisy weer via de kluizenaarskapel St Thibaut en langs Marcourt loopt. Een paar kilometer langer dus, maar de moeite waard. Deze trajectwijziging is nog niet officieel bekend maar zou wel al bewegwijzerd zijn. We passen dit verslag aan als dat traject officieel wordt.
> GR57 volgt nu een oude pelgrimsweg door mooi bos naar de kluis en de kapel van Saint-Thibaut die we eerder al in de verte zagen. Het is een gestage klim. Niet ver van de kapel staat een aangeduide afslag naar een bron die vlakbij ligt. Van de bron kan men verder door lopen want het paadje bereikt even later weer GR57. En zo kom je al snel aan de kapel en de kluis van St Thibaut. Het is een heerlijk plekje. Een betere plek voor een picknick met heerlijke vergezichten over de Ourthevallei is er niet. De kapel is gebouwd op een plaats waar vroeger het kasteel van Montaigu stond.
> Verderop wordt het pad grassiger en krijg je een mooi uitzicht over het dorpje Marcouray en over de bossige heuvel waarop de kapel van St Thibaut verstopt ligt. GR57 begint langzaam weer af te dalen naar de Ourthevallei. Het pad bereikt de Ourthe in Marcourt, waar ter hoogte van een camping de rivier en de N833 worden overgestoken. Het centrum van het Marcourt wordt niet door GR57 doorkruist.
> Sint- Thibaut (Thibald), de middeleeuwse pelgrim-wandelaar-kluizenaar

° Deze heilige werd geboren rond 1033 in Provins, een stadje in de zuidelijke Champagne. Hij stamt uit een adellijke familie, de Graven van Champagne. Zijn christelijke opvoeding is voor Thibaut een inspiratiebron om zich volledig aan die godsdienst te wijden.
° Te samen met zijn trouwe vriend ridder Gauthier verlaat hij zijn familie om via Reims naar het huidige Duitsland te trekken. Daar ruilen ze hun klederen in voor het habijt van kluizenaars. Op blote voeten trekken ze op bedevaart naar het Luxemburgse Pettingen.
° De volgende jaren leven ze in extreme armoede, afhankelijk van aalmoezen. Om kritiek op hun bedelleven te smoren nemen ze ook allerlei karweien aan op bouwwerven, bij boeren en vooral bij de houtskoolbranders in het woud van Chiny in de Semoisvallei (G.B. en GR AE).
° Op een gegeven ogenblik in hun leven vatten ze op blote voeten de lange pelgrimstocht aan naar het vermeende graf van Jacobus de Meerdere in Santiago de Compostela. Eens terug vertrekken de 2 kluizenaars vanuit Trier voor een nieuwe pelgrimstocht, dit maal naar Rome. Eens ook deze tocht is vervuld besluiten ze om zich naar Venetië te begeven met de bedoeling om daar in te schepen voor een pelgrimstocht naar Jerusalem.
° In afwachting van hun inscheping naar het Heilige Land maken ze nog een korte pelgrimstocht naar Salanigo (in de buurt van Vicenze). Gauthier blijkt echter te uitgeput van de pelgrimstochten. In Salanigo ontdekken ze een vervallen kapel, ze bouwen de plek om tot een kluizenaarswoning met kapel. Hier wijden ze zich aan gebed en boetedoening in alle eenzaamheid en eenvoud.
° Gauthier overlijdt na 2 jaren in Salanigo. Thibaut zal hem met 7 jaren overleven ondanks erbarmelijke levensomstandigheden en het praktiseren van zelfkastijding.
° Na een lange doodstrijd overlijdt hij op 30 juni 1066. Zijn leven wordt in verband gebracht met vele mirakels, genoeg voor paus Alexander II om hem al in 1073 heilig te laten verklaren. 1 juli wordt vastgelegd als dag van Sint-Thibaut.
° In de 2 daaropvolgende eeuwen verspreid de cultus rond de verering van Thibaut zicht snel. Vooral in zijn geboorteregio (Champagne) en de regio waar hij nogal wat verbleef (Lotharingen) hebben talrijke kapellen en kerken hem als patroonheilige.
Tot zover het levensverhaal van deze langeafstandswandelaar avant-la-lettre.

> Montaigu, de St Thibautkapel en de kluis.

° De omgeving rond de kapel van St Thibaut werd eeuwenlang beheerst door een imposant kasteel. De bekendste kasteelheer was Conon de Montaigu die samen met Godfried van Bouillon mee naar Jeruzalem trok voor de eerste kruistocht in 1099. In tegenstelling tot Godfried kwam Conon wel terug naar huis.
° In de 15de eeuw ontstond er een serieus conflict omdat de toenmalige kasteelheer zich niet wou onderwerpen aan het gezag van de hertogen van Luxemburg. In 1413 valt het leger van de hertog de burcht van Montaigu aan waarbij deze in brand wordt gestoken en verwoest.
° De burcht zou nooit meer worden heropgebouwd. Aan de burcht was ook een kapel ter ere van St Thibaut verbonden. Ondanks de verwoesting bleef de plaats een oord van verering, zodat in 1639 door de pastoor van Marcourt wordt beslist om een nieuwe kapel te bouwen. Het is het gebouwtje dat er ook nu nog staat.
° Een paar jaren later (1645) werd naast de kapel ook een kluizenaarswoning gebouwd, ingedeeld in 2 kamers en een kelder. De woning zou de volgende eeuwen door een onbekend aantal kluizenaars worden bewoond.
° De 2 oude lindes die voor de kapel staan dateren ook uit de periode van de oprichting, ze zijn dus meer dan 3 eeuwen oud.
° Van het oorspronkelijke meubilair van de kapel blijft niet veel meer over. Veel werd door de eenzaamheid van de plek gestolen in de loop van de eeuwen. Het oorspronkelijke zilveren kruis uit 1645 bestaat nog wel maar wordt niet meer permanent in de kapel bewaard, enkel tijdens de jaarlijkse bedevaart komt het kruis terug in de kapel terecht.
> Even na de kapel kom je langs de oude vestingmuur van de burcht van Montaigu. GR57 klimt nog wat verder door tot het pad uiteindelijk nivelleert en lichtjes daalt tot aan de weg Hodister – Jupille. Hier links, en zo zijn we weer op het huidige traject van GR 57, die richting Warisy loopt. Zie de etappe Hotton - La Roche-en-Ardenne onderaan voor het vervolg.
Pelgrimspad naar St Thibaut
> Door met hagen afgezoomde verharde wegjes loopt GR57 zo richting Beffe. Dit dorpje kreeg zijn deel te verwerken van het oorlogsgeweld in de jaren ’40. Een Amerikaanse oorlogstank herinnert nog aan die harde tijd. Het café er tegenover heet ‘Beffely Hills’. Maar ik heb geen tijd om op het terras rond te hangen, ik moet verder doordat ik nogal laat vertrokken ben vanmiddag. Er is aanvankelijk nogal wat verkeer, maar GR57 verlaat alweer snel het asfalt om een veldweg te volgen die langs een woonwijk loopt en door denaanplantingen.
> Een paar honderd meter langs deze drukke weg en dan links een onopvallend paadje op dat even later tussen door met palen afgebakende weiden loopt tot een mooi gerestaureerd huis in natuursteen. Links de Ourthe over en klimmen naar het dorpje Werpin. Even na Werpin passeert GR57 een enorm OLV van Lourdes-beeld. Het kitchy beeld is – sokkel inclusief – zo’n 10 meter hoog!
> Ook de volgende kilometers lopen verder over asfalt, eerst nog een tijdje verder klimmend. Het is echter een rustige asfaltstrook en eens boven op het plateau krijg je mooie vergezichten over golvende landschappen. Het asfaltwegje vlakt uit en daalt lichtjes naar het boerengat Trinal. Even op de hoofdweg door het gehucht en dan rechts weer naar het plateau toe. Aan een weide ontdek ik een mij onbekend bloemetje dat wilde bertram blijkt te zijn.
Beffe, oorlogstank
Pad onderweg naar Werpin
Kapel en kluis van Saint-Thibaut
dorp te brengen moet je eens de paden zien waarlangs hij naar beneden moest worden gedragen! (GR57 avant la lettre !) Tijdens de harde winter is de arme kluizenaar vaak afgesloten door sneeuw. Dankzij de mildheid van de inwoners van Marcourt, Hodister en elders kan hij zich wat verwarmen met kolen. Aan de kluis ligt, met de nakende winter in het verschiet, al een grote stapel kolen klaar, hoewel de kluizenaar zich heeft voorgenomen om dit maal bij strenge vorst af te dalen naar het dorp. De kluizenaar van St Thibaut onderhoudt met veel zorg de kapel. Overal staat geschreven ‘Verboden op de muren te sgrijven’, ‘Verboden op de beelden te sgrijven’. Ondanks zijn gevorderde leeftijd heeft hij ook archeologische opgravingen gedaan op de heuvel. De kapel en de kluis zijn namelijk gelegen op de oude burchtheuvel van Montaigu (de naam is toepasselijk) (Noot: Montaigu = scherpe heuvel). Broeder Meunier heeft al flink wat fundamenten kunnen bloot leggen. Op één van de stenen kan men het getal
Rond Pasen gaat de kluizenaar van huis tot huis in de naburige dorpen om eieren te vragen, een traditie die ook door vroegere kluizenaars werd gevolgd. Ze worden hem in overvloed gegeven en hij mag vaak ook brood of taart in ontvangst nemen. Op zijn deur leest men overigens dat ‘eieren en brood dankbaar worden aanvaard’. ’s Zomers ontvangt hij talrijke bezoekers aan wie hij postkaarten of heiligenprentjes verkoopt. Hij neemt ook geldgiften in dank aan, die wendt hij aan voor onderhoud en herstellingen in de kapel. 2 maal per jaar is er een ware volkstoeloop aan de kapel. Op 3 mei is er het feest van Sainte-Croix en op 1 juli komt men voor de feestdag van St Thibaut. Op die dagen komen pelgrims van heinde en verre, zelfs vanuit Frankrijk en Duitsland. Ze komen in het biezonder om bescherming te vragen voor hun kinderen. Op die dagen worden er ook missen opgedragen in de kapel. Aangezien iedereen ook wat eten meebrengt is het die dagen echt feest voor Broeder Meunier. De kluis zelf is
een huisje dat uit 2 kamers bestaat. Het is nogal een rommelhok waarvan je moeilijk een idee kan vormen als je het niet gezien hebt. Er staat een slechte beddenbak en religieuze beelden op een tafel. Daarna kom je voorbij ijzeren werktuigen, prikkeldraad, afwas, dozen, ex-voto’s, rozenhoedjes, stukken van beelden en een oude fauteuil waar de oude kluizenaar een goed stuk van zijn leven slijt. Verder ligt er nog een gulden boek waar elke passant zijn naam kan inschrijven. Het is nogal moeilijk om hoogte te krijgen van de conditie van de kluizenaar. Zo kan je hem met moeite zien stappen over het pleintje voor de kapel, terwijl je hem op een ander moment vlot door de straten ziet wandelen tijdens zijn bedeltocht voor eieren en brood. In een conversatie met hem maakt hij alsmaar door grappen terwijl hij ondertussen je gedachten probeert te raden. Is hij een heilige? Is hij een zonderlinge
Over de jaren waarin hij zo lang reisde (heeft hij wel gereisd?):
-‘Ik ben de wereld rond gereisd’ zegt hij, ‘Er is geen streek die ik niet heb bezocht.’
-‘Wat denkt u over Amerika?’
-‘In Amerika ben ik niet geweest…’
Tijdens zijn lange afwezigheid in St Thibaut hebben andere kluizenaars zijn plaats ingenomen. De inwoners van Hodister en Marcourt hebben levendige herinneringen aan die voorgangers Eerst was er een zekere Henrard, afkomstig uit Hodister. Hij verbleef er van 1910 tot 1918. Hij droeg geen kluizenaarshabijt. Henrard leefde van de aalmoezen die bezoekers hem gaven en hij hield een geit in de kluis. Toch leefde hij veel properder dan vele van zijn voorgangers. Met veel zorg onderhield hij de paden rond de kapel. Vervolgens kwam er een kluizenaar uit Beffe die vroeger metser geweest was. Hij verdiende de kost met het vervaardigen van manden uit wilgentakken. Hij verdween op een mooie dag geruisloos zonder ook maar één spoor achter te laten. De laatste kluizenaar voor Broeder Meunier weer terug kwam was een zekere Pinsemaille, afkomstig uit de streek van Ciney. Hij was een zonderlinge figuur. Op zijn militaire papieren kon men lezen dat hij sergeant was. Een maand later schrapte hij de graad door en veranderde het in luitenant. Uiteindelijk eindigde hij als majoor! Hij noemde zichzelf Broeder Ernest maar hij gaf er de voorkeur aan dat hij werd aangesproken als ‘mijnheer pastoor’. Hij studeerde, naar eigen zeggen, voor bisschop. ’s Zondags zong hij in de kapel de mis, de vespers en het lof, daarbij opvallend veel decibels producerend. Tussen zijn muzikale uitbarstingen door verkocht hij druppeltjes aan de bezoekers, daarbij verklarend dat niks menselijks hem vreemd was. Hij blufte nogal over zijn kennis en toen een bezoeker, waar tegen hij had verklaard dat hij doctor in de wiskunde was, hem een eenvoudig vraagje stelde (met hoeveel moet je 7 vermenigvuldigen om 28 te hebben) antwoordde hij na diep peinzen 137! Zijn exit verliep nogal woelig. Op een zondag begaf hij zich naar de kerk van Hodister. Vanuit het kerkoksaal zong hij uit volle borst mee met de kerkgezangen. Toen de pastoor hem aanmaande om zich kalm te houden en te zwijgen schoot de kluizenaar plots op:
- ‘Ah, zo gaat dat hier’ riep hij. Met vaste tred liep hij door de kerk en drong de sacristie binnen. Daar brak hij een venster en liep weg. Men heeft hem nooit meer terug gezien.
(Bron: La Libre Belgique, Cosyn 'Vallée de l'Ourthe'- 1929/1932)
° De laatste kluizenaar, Jean-Gabriel Lardinois, was een erudiet en gerespecteerd man, die niets vandoen had met de frapatsen van enkele van zijn illustere voorgangers.

Huidige site van Saint-Thibaut

° Na het overlijden in 1968 van J.G. Lardinois, de laatste kluizenaar, lag het oord er verlaten bij. De gebouwen en ruïnes, die in 1973 werden geklasseerd als monument, zijn in feite eigendom van de gemeente Rendeux. Om de waardevolle plek en zijn pelgrimtraditie in stand te houden werd in 1970 een vereniging opgericht: 'L'association des amis de l’ermitage de St Thibaut
et du site de Montaigu'. De vriendengroep zorgt voor de instandhouding van de site, waarbij vrijwillig veel werkuren worden besteed aan het onderhoud van de omgeving.
° Als je de plek in de 21ste eeuw nog steeds zo pittoresk aantreft is het dankzij de vele uren vrijwilligerswerk die hier zijn ingekropen. De vereniging heeft het niet gemakkelijk. Door het afgelegen karakter valt ook nu het heiligdom regelmatig ten prooi aan vandalisme en diefstal. De picknickbank achter de kluis moest in 2005 nog worden hersteld nadat vandalen ze in het ravijn hadden gegooid. Infopanelen worden kapotgeslagen, graffiti en opschriften enz... De geïsoleerdheid van de site stimuleert helaas gespuis tot laffe daden. Ook quads en 4X4-voertuigen overtreden regelmatig het verbod om in de buurt van de site te komen.
° Het is een plek die uitnodigt tot stilte en achter de gebouwen kan je genieten van een enig mooi uitzicht over de Ourthevallei. Zoals elders in Wallonië is het officieel verboden om hier te bivakkeren of te kamperen. Doe je het toch dan is het wellicht overbodig te stellen dat je je verblijf enkel beperkt tot de nachtelijke uren en dat de omgeving weer puur wordt achtergelaten in de vroege morgen.
° Terug naar het artikel van La Libre Belgique uit 1929, in feite een grappig tijdsdocument. Hier volgen –vrij vertaalde – stukken uit dit artikel:
‘…De bewaker van deze kluis is de kluizenaar Broeder Meunier. Hij beweert burggraaf te zijn van Buisseret en bekeerling tot de orde van de Oblaten van de Onbevlekte maagd Maria. Hij kwam hier terecht zowat 40 jaar geleden en bleef in de kluis 5 of 6 jaren. Daarna had hij blijkbaar behoefte om volk te zien. Hij begon aan een lange pelgrimstocht naar de bedevaartsoorden in Spanje en Portugal om daarna nog een aantal andere heilige plaatsen te bezoeken. Sinds enkele jaren is hij terug in Sint-Thibaut, ondertussen heeft hij de gezegende leeftijd bereikt van 75 jaar.
‘Hij is een geleerde’ fluisteren de mensen in de omgeving. Hij wordt bijgevallen door iemand die geleerdheid uitdrukt in gewicht: ‘Hij bezit meer dan 1000 kilo boeken!’
Die 1000 kilo boeken zijn in feite te herleiden tot één schap aan boeken en dat bestaat zelfs niet uit voorname literatuur. Niettemin laat de eremiet inderdaad een geleerde indruk na. Hij schreef een (voor de omwonenden) imponerend gedicht, bestaande uit verzen waarvan de rijmwoorden enkel worden gevormd door plaatsnamen uit de streek. Hij is erg geliefd in de streek en er wordt dan ook goed voor hem gezorgd. Een brave man uit Marcourt, Antoine Cambron gaat elke 2 à 3 dagen de kluizenaar bezoeken en schenkt hem wat mondvoorraad. Tijdens de voorbije winter, die uitzonderlijk koud was, vond Cambron de arme oude man half dood bevroren in zijn bed. Hij heeft hem in zijn armen naar het dorp gedragen. Dankzij intensieve verzorging in de pastorie van Marcourt is de kluizenaar er weer door gekomen. Om zich rekenschap te geven van de zware last die op de schouders van Cambron rustte om hem naar het

Eeuwenoude lindes flankeren de site. Ze zijn waarschijnlijk aangeplant in dezelfde periode als de bouw van de kapel (rond 1640).
> Het oude traject van GR 57 gaat 100 meter voor de grotten van Hotton naar links ipv rechts en passeert dus niet langs de toegangspoort. Afdalen over asfalt, terug in de Ourthevallei. Net voor de N883 een parallelwegje op dat uiteindelijk toch op de N883 uitkomt.
Uitzicht aan de kapel van St Thibaut
Dalend in de Ourthevallei naar Marcourt
De bron is er nog steeds en produceert
nog altijd lekker fris water
De miraculeuze bron aan de voet van de kapel (postkaart jaren '30)
JG Lardinois
15de eeuwse ruïnes van Montaigu
Kluizenaar aan de kapel
(oude postkaart, uitvergroting hieronder).
GR 57 Ourthe / Sentier du Nord

 

 

 

 

 

 

Barchon - Diekirch (279 km)