Fête de mai - Land Art
> Het ziet er wat uit als een Stonehenge-achtig monument maar de naam is eigenlijk 'Herculéennes', een werk waarbij de Franse kunstenaar Laurent Reynès goochelt met gigantische natuurbrokken: Boomstammen en monolietrotsen. Het is hier geplaatst in 2002.
> 'La fête de mai' is een kunstproject waarbij kunst en natuur worden bij elkaar gebracht en waarbij ook de lokale bevolking en kleinschalig toerisme worden betrokken. Ieder jaar worden een aantal (vaak monumentale) projecten van internationale

kunstenaars geselecteerd en uitgevoerd op het grondgebied van de gemeenten Assesse en Gesves. In de maand mei worden daar allerlei feestelijke en recreatieve aktiviteiten rond georganiseerd.
> Gestart in 2001 zijn er zo inmiddels al tientallen kunstwerken in het landschap geplaatst. Rond deze kunstwerken werden een pak lokale wandelingen, ingetekend op een kaart, uitgewerkt door het kunstcollectief 'Fête de Mai'. Niet alle kunstwerken zijn nog aanwezig omwille van de vergankelijkheid van bepaalde materialen of om andere redenen.
> Sinds 2006 is de organisatie zwaar in de problemen gekomen. De vzw die het jaarlijkse gebeuren organiseert, raakte verscheurd in 2 clans en bovendien hadden schulden zich inmiddels opgestapeld. Vanaf 2006 tot 2010 is het Fête de Mai dan meegesleurd in een reeks processen tussen belanghebbenden. Verwacht werd dat de vzw zou worden failliet verklaard maar dat is niet gebeurd. Vrijwilligers die de mooie projecten niet wilden later verloren gaan hebben in de voorbije jaren een soort 'light-versie' georganiseerd onder de naam 'Murmures en mai'. Het lijkt erop dat het Fête de Mai de moeilijkheden zal overleven en dat er de volgende jaren - op voorwaarde dat er voldoende subsidie wordt gevonden - een gezonde doorstart kan plaats vinden. La Fête de Mai wordt ook gezien als een belangrijke publiekstrekker voor een cluster van gemeenten (Assesse, Ohey, Gesves) zonder grote toeristische attrakties. In 2011 is Fête de Mai weer helemaal terug.
> Langs GR 575 passeren we een paar kunstwerken maar het meest opvallende ligt langs het variante traject van GR 575, te Faulx-les-Tombes. Wil je er meer ontdekken pik dan ter plaatse een kaart op waarop alle kunstwerken zijn gelinkt met wandeltrajecten. Zie ook La Fête de Mai.

> Minder mist vanmorgen dan tijdens de vorige etappe, maar wel een erg grijze dag, een beetje november vandaag, hoewel het nog oktober is. De draad van GR 575 weer opgepikt in Sorée. Van aan de kerk over de hoofdweg door het dorp verder, de belangrijke weg N921 gekruist en over een asfaltwegje door de velden naar het voormalige klooster van de Soeurs du Bon Pasteur.

> We wandelen door het hart van de Naamse Condroz tijdens deze 2de etappe. Een rustige tocht die veelal door open veld loopt, af en toe doorbroken met een bosje. Dunbevolkte boerendorpen. Boerderijen en kapellen reflecteren dan ook de Condruzische plattelandsarchitectuur. Hier en daar een kunstwerk van het Land Art-project 'Fête de Mai'. Ook tijdens deze etappe een merkwaardige boom langs ons pad. Eindpunt is de onofficiële hoofdstad van de Naamse Condroz: Ciney.

> De weg blijven volgen tot even na een dubbele staafkapel. Rechts daar en nogmaals over de N921. GR 575 volgt een hele tijd een steenslagweg langs de rand van een waterwinningsgebied. Deze weg draait verscheidene malen vooraleer in bos te komen en dan links een flink stijgende en matig bereden asfaltweg te nemen. Op de top krijg je Ciney in zicht. Afdalen over de asfaltweg tot je op den duur weer op de N921 komt, kort bij het centrum van Ciney.
> Rechts even die N921 volgen, voorbij een rotonde met koeienstandbeeld en omhoog naar het centrum van Ciney. Langs de kapel van OLV van Halle. In het centrum links naar het marktplein en de kerk van Ciney.

> Tijd om na alweer 25 kilometer van GR 575 te crashen op één van de talrijke terrassen op de Place de Monseu. En wat past daar beter bij dan een stevig Ciney-biertje. Hoewel... Ciney bier wordt eigenlijk hier niet gebrouwen, het is een produkt van Brouwerij Alken-Maes.

Voormalig convent Sorée
> Het is de dynamische abt van de abdij van Orval, de Gentse Marie-Albert van der Cruyssen, die in de jaren '30 van vorige eeuw aan de basis ligt van de stichting van een klooster hier. Niet zo verwonderlijk dus dat de bouwplannen getekend werden door dezelfde architect die ook de huidige gebouwen van Orval uittekende. Oorspronkelijk stond er op deze locatie een 19de eeuws kasteeltje.
> De nieuwe congregatie van jonge zusters "Bernardines Réparatrices" installeert zich in de modernistische gebouwen in Sorée in 1934. Ze leven er volgens de cisterciënzerregels. Er komt een bijhuis in Namen. In 1961 verhuist de congregatie dan volledig naar het kasteel van Brialmont, nadat één van de zusters dat domein heeft geërfd. Ze zijn in Brialmont nog steeds aanwezig maar het verhaal van hun congregatie begon hier dus in Sorée.

> Sinds 1983 is het convent niet langer een religieus gebouw. De zusters verkochten hun convent en het hele domein van 5 ha aan een vzw die projecten ontwikkelde rond tewerkstelling en integratie voor gehandicapten. Daarvan is tot vandaag enkel een vzw overgebleven voor opleidingen die met lederbewerking hebben te maken. Ze gebruiken maar een klein deel van de gebouwen.
> Het grootste deel van het domein van Francesse werd weer verkocht in 1991. een groep verenigde particulieren kocht alles op maar ze maakten blijkbaar vooral veel fantastische plannen zonder iets te realiseren. Door de leegstand ontwikkelden zich na enkele jaren nogal wat sporen van verval. De gebouwen veranderden uiteindelijk nogmaals van eigenaar en sinds enkele jaren zijn ze nu in handen van een bouwpromotor die er een maximaal aantal woonblokken wil van maken.

De linde van Maibelle
> Alweer laat de topogids ons volledig in de steek over deze merkwaardige boom. Hij wordt zelfs niet eens vermeld in de gids hoewel we er vlak langs lopen. Nochtans valt er heel wat over te vertellen.
> De linde van Maibelle is een schitterend studie-exemplaar om de evolutie in de levensloop van een boom en specifiek van een linde te leren kennen. Op infoborden ter plaatse is dat mooi met schetsen weergegeven. Een eerste fase van aftakeling wordt veroorzaakt door verrotting in het centrale deel van de stam (door bvb waterinsijpeling via 'wonden' door afgescheurde takken). Die verminking wordt al eens veroorzaakt door blikseminslag, wind of door menselijke tussenkomst. Zo'n linde zullen we tijdens etappe 4 zien te Crupet.
> De uitholling van de kern van de stam die daarop na een tijd volgt, maakt de boom gevoelig voor verdere aantasting door weerselementen en zwammen. Terwijl de buitenkant van de stam nog uitbreidt in dikte holt die stam verder uit tot een uiteenvallende wand van dode en gezondere delen. In die fase zit de linde van Doyon, die we tijdens de vorige etappe passeerden.

> Hier in Maibelle zijn we nog een fase verder. Een groot deel van die 'wand' is intussen afgestorven en vergaan. Wat nog recht staat is een laatste stuk stam van die 'muur'. De verzwakte resten zijn gevoelig voor verdere aantasting en door het onevenwicht in de boomstructuur zijn ze kwetsbaar voor omvallen of afscheuren van zwaardere takken. De linde van Maibelle krijgt kunstmatige steun door balken op een cruciaal zwaartepunt (foto hierboven).
> Dankzij Jean Chalon, een botanist, weten we hoe het de linde van Maibelle is vergaan de laatste 150 jaar. Hij bezocht de boom zowel in 1871 als 1909 en maakte daarover een gedetailleerd verslag op. Volgens Chalon is het een typische dorpslinde die was geplaatst op een pleintje bij een kerk (zoals bvb ook in Crupet, etappe 4). De omgeving is de voorbije eeuwen aanzienlijk veranderd, de kerk is al lang verdwenen.
> Al in 1855 al werd de linde van Maibelle omschreven als een skelet en in die verweerde toestand was hij toen al verscheidene generaties bekend. In 1855 konden 8 mannen met gemak in de holle boom. Ook in 1871 zag Jean Chalon de linde als een uitgeholde boom met 'een toegang'. Toen hij er terug ging in 1909 was die holle boom geëvolueerd van cilindervorm naar de wandvorm, ongeveer parallel met de weg. De kruin gaf desondanks

een gezond en gevuld beeld in de zomer. Vooraleer de boom naar dat stadium evolueerde had hij volgens Chalon een omtrek van precies 10 meter. Sinds 1907 krijgt de boom steun, aanvankelijk was dat met ijzeren banden.
> Jean Chalon schatte in 1909 de leeftijd van de boom op 1100 jaar. Dan zou hij nu dus de leeftijd hebben bereikt van zowat 1200 jaar. Het is verleidelijk om mee te stappen in die optiek en dat verder te vulgariseren door te schrijven dat wellicht de legers van Karel de Grote nog langs de boom zijn gepasseerd. Laten we het echter meer realistisch bekijken. Zo'n boom dateren is zeer moeilijk aangezien de uitgeholde stam een determinatie op basis van jaarringen in de stam onmogelijk maakt. Bewijsmateriaal zou een

geschreven of cartografische vermelding kunnen zijn maar ook die is er meestal niet zo ver terug in de tijd.
> Vergelijken we even met een andere stokoude linde, die bij de kerk van Waha bij Marche-en-Famenne (nabij GR 577). Die verkeerd in een vergelijkbaar stadium dan die van Maibelle en is mogelijk aangeplant bij de bouw van de huidige kerk daar in 1050. Dat zou betekenen dat hij een 1060 jaar oud is. Dan zou de schatting van Jean Chalon redelijk kunnen kloppen. Zelf ben ik eerder geneigd om te stellen (gezien het feit dat hij volgens getuigenissen reeds in het begin van de 19de eeuw sterk op zijn retour was) dat de linde van Maibelle een leeftijd heeft van minstens 500 jaar, zonder uit te sluiten dat hij nog veel ouder is.
> De toekomst? Wel bekijk het zelf ter plaatse. Wat overblijft van de oude knar is in vrij gezonde staat. Elk jaar produceert hij nog vanaf de lente een mooi bladerdak en volgens onderzoekers is zijn wortelstelsel nog vrij goed. Dankzij menselijke hulp (door oa ondersteuning) moet hij in staat zijn om het wellicht nog zeker tientallen jaren vol te houden. Had men hem in de 19de eeuw al niet bijna dood verklaard?

> Aan de uitgang van het bos, op een kruispunt van paden, rechtdoor op een eenzaam gelegen kapel onder een boom af. Bij deze veldkapel uit 1753, gewijd aan Notre Dame Sur les Sarts, staat een eik. Vermoedelijk stonden er tot voor kort niet één maar 2 oude bomen want naast de kapel lag een dikke stam. Vermoedelijk is die van een gevelde beuk omdat er porseleinzwammen op groeiden, typisch voor beuk. Met de boom sneuvelde ook het GR 575-markeringsteken dat er op was geschilderd. Er staat ook nog een den die bijna helemaal kapot is. Op deze plek zijn de bomen nogal gevoelig voor blikseminslag. Merkwaardig is eigenlijk ook het stenen rustbankje voor de kapelingang, het is 19de eeuws.
> Van hier heb je normaal gezien een mooi uitzicht, we staan immers boven 300 meter hoogte. De mist loste echter alles wat op in vaagheid.

> De N921 kort naar links volgen om de grote N4 over te steken. Over de brug dadelijk rechts en kort daarna links over een stijgende asfaltweg, die even later een linkse draai neemt. Een tijd later gaat deze verharde weg eindelijk nog eens over in steenslag, om dan door het Bois des Aunes te trekken.
> Midden in dat bos moeten we links (staat goed aangeduid). Deze weg loopt verderop door veld naar het dorp Emptinale toe om er nogmaals de N921 te kruisen. 50 meter links langs deze weg is een snackbar maar daar moeten we niet langs. GR 575 kruist dus de N921 en loopt aan de andere kant naar een brugje over de Bocq.

Ciney
> Ciney was van het begin bij de oorlog om de koe betrokken partij. Het was immers de baljuw van Ciney die zonder veel plichtplegingen, laat staan een proces, de dief van de koe liet opknopen. Dat was de aanleiding van een oorlog die een paar jaren aansleepte vanaf 1272. Ciney lag in die tijd in het machtsgebied van het prinsdom Luik. De oorlog had zich na een tijd sterk uitgebreid. Zo vormde de graaf van Vlaanderen en Namen, Gwijde van Dampierre, een coalitie met het graafschap Luxemburg. De Luxemburgers gingen in Ciney wel hard tekeer. Ze moordden er de bevolking uit en zij die zich in de kerk hadden verschanst werden uitgeroeid door de kerk in brand te steken.
> Overigens is Ciney tijdens de daaropvolgende eeuwen ook vaak geplunderd en verwoest door talloze oorlogen, opstanden en strooptochten van legers. Al die tijd was Ciney het centrum van de streek met oa een baljuw die voor een groot gebied recht sprak. Die verwoestingen verklaren voor een deel waarom er eigenlijk - globaal bekeken - weinig historische gebouwen zijn overgebleven in Ciney.

> Meest opvallende monument is uiteraard de kapittelkerk, met zijn hoge toren die is opgetrokken uit Condruzische kalksteen. Er zijn sporen aan het gebouw die terug gaan tot de gallo-romeinse periode. In dit monument zit minstens 1500 jaar geschiedenis. Op 14 juli 2010 lag Ciney midden in een gebied waar een zware storm lelijk huis hield. De torenspits stortte daarbij neer op het kerkschip, waardoor het gebouw aanzienlijke vernieling onderging. Het zal wellicht nog jaren duren vooraleer de schade aan de kapittelkerk is hersteld.
> Op het kerkplein, de Place de Monseu, valt vooral de muziekkiosk op, één van de mooiste van België wordt wel eens gezegd. Hij is ongeveer 130 jaar oud en werd in de jaren '80 een laatste maal gerestaureerd.

> De Place de Monseu was eeuwenlang de ontmoetingsplaats voor boeren om hun vee te verhandelen. Meerdere keren per jaar vond er een veemarkt plaats, tot 1956. Ciney is nog steeds bekend om 'zijn koehandel'. Tegenwoordig vindt deze plaats in overdekte hallen, 2 km ten NW van het centrum. Er worden vooral melkkoeien verhandeld, daarvoor is het zelfs de belangrijkste veemarkt van België. Schokkende beelden van mishandeling en foltering van koeien, gefilmd door GAIA in 2000, bezorgde de markt van Ciney een kwalijke reputatie.

> Sorée is door TEC-bus 13 verbonden met zowel Andenne als Ciney. De verbinding met Ciney lijkt iets frequenter. In Ciney ligt het treinstation op een goeie kilometer van ons traject, wandel de winkelstraat helemaal af. De GR-tekens die je tussen het centrum en het station mogelijk ziet zijn nog van voor 1998, toen GR 575 langs het station liep, dat is nu niet meer het geval. Het busstation van Ciney ligt naast het treinstation, TEC-bussen rijden er alle richtingen uit. De enige plaats waar je een café en winkel vindt onderweg op deze etappe is na 5 km te Gesves. Bakker langs het traject van GR 575 te Gesves. De Spar van Gesves ligt langs de N942 maar wel 1,5 km ten N van de kerk. Snackbar in Emptinale (op 50 meter langs de N921). In Ciney heb je alle horeca en andere voorzieningen.

> Behalve de grotten van Goyet zijn er geen belangrijke attrakties op het grondgebied. De gemeente doet dan ook haar best om vooral zachte recreatie (paardrijden, wandelen) te promoten. De uitgezette trajecten leiden je langs de vele boerderijen en landelijke kastelen die de gemeente rijk is.
> Vanuit Gesves vertrekt een verbindingsroute van GR 575 naar Mozet via Faulx-les-Tombes. Deze route vind je niet in de topogids. Voor het startpunt van deze variante zie de site van SGR.
> De hoofdroute van GR 575 loopt langs de kerk en langs een bakker, volgt verder de hoofdweg tot voorbij het kerkhof. In de volgende bocht, bij een RAF-monument, loopt GR575 recht door. Na een graspad volgt een breed bospad.

> Over een veldweg langs de muur van het klooster en verderop rechts over een graspad naar de N946. Daar rechts langs de Hoeve van Francesse en daarna links weer de velden in. Het pad loopt langs een doort dolmen, een kunstwerk dat deel uitmaakt van het Land Art project 'Fête de mai'.

> Verder over de veldweg die naar Gesves toe loopt. In het dorp aan een grote hoeve links en dan rechts een dalend paadje nemen om de Samsonvallei over te steken en weer op de hoofdweg door het dorp te komen. Gesves is het belangrijkste dorp van een gelijknamige gemeente en is nogal uitgestrekt.

> Voorbij de linde links en even later weer links over een prachtig oud hol pad dat soms door overhangend struikgewas loopt. Licht klimmend komen we zo een eind verder bij bos, waar we links draaien. Zo lopen we even door sparrenbos. Tijdens de herfst was er een enorme variatie aan paddenstoelen. Het pad lag er af en toe flink nat bij.

> Rechts aan de kapel, er volgt nu voor langere tijd asfalt onder de voeten. We hebben ongemerkt het grondgebied van de gemeente Assesse verlaten en zullen de volgende kilometers door de landelijke gemeente Hamois lopen. Dalend komen we zo langs de boerderij 'Sur les Sarts'. Aan de gevel is een oorlogsmonument, het herinnert aan de 21 weerstanders die hier werden vermoord door een Duitse SS-eenheid op 25 juni 1944.
> Langs een bosje en zo de N 921 over. Aan de overkant loopt het asfalt verder richting Champion. De beschrijving in de topo klopte niet meer. Het pad loopt hier niet langer door een privédreef die speciaal toegankelijk was voor GR 575-wandelaars. Voor de Romeinse ruïnes had ik helaas geen tijd, het moet wat vooruit gaan nu. Die fundamenten

> Korter bij Wagnée loopt het pad onder een tunnel door om daarna de tweede holle weg links te nemen en op de N946 te komen. Even links hier en dan rechts weer de velden in, nu voor langere tijd. Het graspad loopt naar enkele elektriciteitspalen toe, om in de buurt daarvan rechts af te buigen naar de hoeve Neuve Cour. Voorbij de hoeve dezelfde richting aanhouden, een rechte lijn elektriciteitspalen volgend over een graspad.
> In de buurt van een bosje is de oude weg nog herkenbaar in de weide. GR575 loopt rond deze weide in wijzerzin, en zo langs de rand van een bosje om wat later in het dorp Maibelle aan te komen. Ook hier weer een mooie oude hoeve (staat op de cover van de topogids). Opmerkelijk hier is echter vooral de stokoude linde.

liggen verspreid over 2 hectaren en er horen ondermeer termen bij.
> In het dorp Champion vinden we alweer een mooie hoeve en een soort kasteel. Je kan er ook een biologisch gekweekte kip kopen. De Gîte à la Ferme wordt in principe enkel voor meerdaags verblijf verhuurt. Links door de hoofdstraat en dan rechts naar de hoeve Grand Moinil. Het is een harmonieus geheel van gebouwen uit de 16de en 17de eeuw, in kalksteen. De Mariagrot is uiteraard later bij gevoegd. Lange tijd was deze hoeve Luiks bezit, een enclave in het graafschap Namen.
Iets verder links over een betonweg die naar een bos toeloopt en een tijd later op een asfaltweg komt. Rechts hier. Hij komt uit bij de N921 op een plaats die bekend staat als 'Belle Maison'.