> Het kasteel van Conjoux oogt indrukwekkend maar het is wellicht overbodig om nog maar eens te moeten vermelden dat je ook hier als bezoeker niet bent gewenst. Terug naar het dorpsplein gewandeld om GR 575 weer op te nemen. Langs het kaatsplein en dan een asfaltwegje volgen dat naar een beekvallei daalt. De weg gaat na de beek weer stijgen en loopt onder de E411 door verder omhoog.

> Volop afwisseling tijdens deze derde etappe. We kunnen onderweg nogal de overtreffende trap gebruiken want we komen te Conneux langs de dikste éénstammige linde van België (op 2 na de dikste boom van België), het hoogste punt van de Condroz bij Ychippe en één van de mooiste dorpen van Wallonië, Celles. Er is nog veel meer om je onderweg niet te vervelen: De religieuze kunstgrotten van Conjoux of bedevaartsoord Foy-Notre-Dame. Het soort paden dat we volgen is al even gevarieerd: Open veld wisselt af met stroken door bos en we wandelen door een rollend landschap.

> Je zou er een stijve nek van krijgen om te lang naar het plafond in de kerk te staren. Bovendien is het nog steeds prachtig nazomerweer vandaag, dus nog even een paar kilometers GR 575 wandelen. Buiten de kerk ontmoet ik zowaar 2 andere GR 575-wandelaars, de topogids in de hand laat er geen twijfel over. Ze wandelen in de andere richting dan ikzelf.
> GR575 loopt Foy Notre Dame uit over een veldweg, die verderop langs bos loopt en uitkomt bij de Ferme de Jauvelan. Daar even stijgen over een rechte veldweg naar de N936. Hier op een kilometer voor het dorp Taviet, neem ik de bus terug naar Ciney.

> GR575 vervolgt dwars door het dorpscentrum van Celles en klimt dan verderop rechts over asfalt het dorp uit. Aan een zeer mooie dikke eik (chêne des amoureux) ga je dan links een onverharde weg op, ongetwijfeld een zeer oude toegangsweg tot Celles. Hij loopt korte tijd later door bos en langs een bosrand richting Bosseilles.
> In Bosseilles, bij de N94, even links en dan rechts de asfaltweg op naar Foy-Notre-Dame. We doen onze intrede in dit dorp door onder een vakwerkhuis door te lopen. Het lijkt wel of we op pelgrimstocht zijn want ook Foy-Notre-Dame is een oud pelgrimsoord.

Kasteel Leignon, kalenderkasteel!
> Het heeft iets van het kasteel van Disneyland. Dat is het resultaat van de herbouwingen door de Gentse architect Auguste van Assche in opdracht van de (eveneens Gentse) diplomaat Isidoor Eggermont. Het vroegere kasteel bouwden ze tussen 1895 en 1900 om tot wat je nu ziet.
> Torens, trapgevels en veel vensters werden toegevoegd in een stijl die aansluit bij Vlaamse neorenaissance. Er zou ook heel wat symboliek in verwerkt zijn. 4 torens (4 seizoenen), 12 trappen (12 maanden), 52 kamers (52 weken), 365 ramen (één voor elke dag van het jaar!). Het totale domein beslaat zowat 60 hectaren.
> In 1953 kwam het kasteel in eigendom van de NMBS, ten dienste van op rust gestelde werknemers. Sindsdien heeft het

kasteel ook een functie voor sociaal toerisme. Verscheidene organisaties organiseerden in een gedeelte van het kasteel oa kampen voor jongeren. Tot vandaag heeft Topvakantie er een manège voor poney- en paardenvakanties.
> Het grootste deel van het kasteel werd echter in 1989 verkocht aan de wat schimmige Belgische zakenman en diplomaat van Assyrische oorsprong, Albert Karaziwan. Behalve CEO van de beveiligingsfirma Simtex heeft Karaziwan ook nogal een sterke poot in de bananenrepubliek Komoren.
> Nog een pikant detail uit de geschiedenis. Rond 1897, in volle bouwperiode van het huidige kasteel, werkte een uitgeweken jonge Franse man op het domein. Zijn naam was Edouard Degrelle. Hij naturaliseerde zich, week uit naar Bouillon waar hij een brouwerij begon en huwde een Belgische. Uit dat huwelijk kwam de beruchte REX-leider Léon Degrelle voort.

levensgrote plaasteren beelden die taferelen uit het leven van Jezus en Maria voorstellen.
> De bouw werd voltooid tussen 1890 en 1900. Pastoor Laloux wilde op deze wijze Lourdes bij zijn parochianen brengen en ongetwijfeld wou hij ook de gelovigen van heinde en verre aanspreken met zijn beelden. En die kwamen. Tijdens de eerste 3 decennia van de 20ste eeuw lokte de rozenkrans tot 30.000 pelgrims per jaar aan. Daarmee groeide Conjoux al zeer snel uit tot bijna het meest bezochte pelgrimsoord van de provincie Namen.

De eik van Liernu en een mammoetboom in Esneux). Gezien de grillige vorm van zijn stam verschillen de metingen van de dikte nogal, variërend tussen 8 en 9 meter.
> De boom ziet er gezond uit met zijn forse takken die 20 meter hoog oprijzen. Bekijk je hem van korterbij dan zie je dat uitholling van de centrale stam zich ook hier doorzet. De linde krijgt extra steun door kabels sinds 1987 en wordt gemonitord. Hij is dus eigenlijk op zijn retour, hoewel de stam nog verder kan uitzetten. De linde heeft de storm van 2010 die over de Condroz raasde zonder al te veel takkenverlies overleefd.
> Zijn leeftijd? Hij wordt geschat op 350 à 400 jaar. Oud dus maar niet in de top van oudste bomen van België. Het is in ieder geval een machtige boom die alle respect verdient.

Grotten van Conjoux
> Vol wilde plannen moet pastoor Elisée Laloux van zijn bedevaart naar Lourdes zijn terug gekomen in 1883. Zoals overal elders in België wilde ook de pastoor van Conjoux een Lourdesgrot bouwen. En daar bleef het niet bij. Achter de grot bouwde hij een een reuzengrote rozenkrans uit, bestaande uit 18 kunstmatige grotten met daarin

> GR 575 kruist een beek en gaat dan links de spoorweg over. Links vervolgen langs de grote weg, hier is een dorpswinkel. Tenminste dat was zo. Toen ik hier enkele maanden later weer passeerde om ditmaal GR 577 te volgen, bleek de winkel uitgebrand.

> Pas kort na een hoogspanningslijn verlaat je het asfalt voor een graspad links. Dat pad daalt wat verder door bos naar een lage, wat natte open plek in het bos, Trou Méria. Even links-rechts hier en dan een lang maar prettig bospad richting Celles.
> Onderweg ontdekte ik prachtige grote nevelzwammen, zo groot dat er een hele topogids van de 575 in ging. Als het landschap zich weer opent en we het bos uit komen lopen we al snel Celles binnen. Dit dorp is opgenomen in de lijst van allermooiste dorpen van Wallonië.

De dikke linde van Conjoux (Conneux)
> Monumentale lindes zijn terug te vinden op dorpspleinen, bij kerken en kapellen, in kasteelparken en op kruispunten van oude wegen. Op zo'n kruispunt is ooit de zomerlinde van Conjoux geplant. Het is een recordboom.
> Tot 2007 stond hij op de tweede plaats van dikste linden in België. Sinds in 2007 op het kerkhof van Arc-Ainières (Henegouwen) de 9 meter dikke zomerlinde daar is gesneuveld ten gevolge van stormwind, heeft de linde van Conjoux de eerste plaats veroverd. In het park Vordenstein te Schoten staat een linde van meer dan 9 meter dikte maar hier gaat het duidelijk om meerdere bomen die ooit tegen elkaar werden geplant. Gezien de lage opsplitsing van de linde van Conjoux is dat hier ook niet helemaal uitgesloten maar algemeen wordt de linde van Conjoux toch als één boom beschouwd.
> In de hitlijst van dikste éénstammige bomen van België - alle boomsoorten - staat hij ongeveer op een 3de plaats (minstens 2 bomen gaan hem vooraf:

> Vanaf 1932 droogde de toestroom van gelovigen langzaam op, het nieuwe 'mekka' voor de pelgrims in de provincie Namen was immers Beauraing. De miraculeuze verschijningen daar en de officiële erkenning daarvan in 1949 zorgden ervoor dat Conjoux steeds minder werd bezocht. Vandaag komt er haast niemand meer. Dat heeft tot gevolg dat helaas de site ook niet echt meer grondig wordt onderhouden. Zo stortte in 2010 één van de grotten in.
> Verscheidene wandelaars, die eveneens van GR 575 even afweken, vertelden me dat het toch wat een triest beeld geeft. Een Maria-oord zoals Conjoux spreekt vandaag nog weinig katholieke gelovigen aan. Misschien is het door de naïeve vormgeving van de taferelen met plaasteren beelden of het verdwijnen van beeldenverering vandaag.

> Overigens ervaart niet iedereen deze plaats als iets moois, laat staan kunst. Sommigen vinden dit ronduit een toonbeeld van slechte smaak dat beter in Plopsaland thuis hoort. In de Castermangids van België schrijft de auteur het volgende: 'De 18 grotten van pastoor Laloux zijn in competitie met het interieur in schreeuwerige kleuren van de romaanse kerk van Bého (bij Gouvy) voor de prijs van het meest kitscherige monument van België'. 't Is maar hoe je het bekijkt...
> Het loont alvast de moeite om er eens langs te lopen. Achter de grotten vindt je overigens een goede rustplaats om even uit te blazen over de groene vallei waarin Conjoux ligt.

Celles, mooi dorp
> Celles is opgenomen in de lijst van 24 mooiste dorpen van Wallonië. (Zie ook info over dat label op de volgende pagina bij Crupet). Dat heeft de toevloed van toeristen zeker aangewakkerd. Dit compact dorp is een populaire stop geworden voor autotoeristen om er even rond te flaneren en iets te eten of drinken op de terrassen. De rust van een oud Condruzisch boerendorp is dus wat weg. Toch ook een een nefaste invloed: De verkoopprijs van huizen in een dorp als Celles is omhoog geschoten, waardoor nogal wat eigendommen in handen komen van externe eigenaars die hier tijdelijk verblijven.

> Celles is een stokoud dorp. De heilige Hadelinus sticht er in de 7de eeuw een primitieve kloostergemeenschap. Hadelin trok zich eigenlijk terug in een kluis. Andere broeders vervoegden hem in 'cellen', vandaar dus ook de oorsprong van de dorpsnaam. Na zijn dood ontstond er een toeloop van bedevaarders.
> Veel later, in de 14de eeuw, bij de opkomst van de middeleeuwse landadel, ontstond onenigheid tussen hen en de plaatselijke kasteelheer. Als gevolg daarvan verlieten de monniken Celles. De familie Beaufort zwaaide eeuwenlang de plak in Celles. Ze waren trouwens nauw betrokken in de oorlog om de koe in 1273.

> De van oorsprong 11de eeuwse romaanse Sint-Hadelinkerk is de moeite waard om er even binnen te lopen. Er is ondermeer een oude crypte en nog ander oud kerkmeubilair te zien.
> Een gerestaureerde kruisweg achter de kerk leidt naar een voormalig 18de eeuws klooster. Na 1973 werden de gebouwen in gebruik genomen als dorpsschool en de bedoeling is ook dat hier een museum komt. Daarboven heb je ook een mooi uitzicht over Celles.
> Terug beneden vind je in het dorpscentrum een aantal typische huizen in Condruzische kalksteen.

> Aan de uitgang van het dorp staat een pantsertank opgesteld. Ze herinnert aan de confrontatie hier van het Duitse leger met de geallieerde Amerikaanse en Engelse troepen tijdens het Von Rundstedtoffensief op 24 december 1944. Het is hier dat de snelle opmars van de Duitsers kon worden geblokkeerd. De weg door Celles loopt naar de Maasvallei en de geallieerden troepen wilden absoluut vermijden dat de Duitsers de Maasvallei zouden kunnen veroveren. De Duitsers zouden na het verlies in Celles er niet meer in slagen nog verder noordelijk op te rukken.
> Op 2 km van Celles (niet langs GR 575) ligt het kasteel van Vêves. Het is een schitterend voorbeeld van militaire burgerarchitectuur uit de 14de eeuw.

Foy-Notre-Dame
> Toen hier nog volop bos was ontdekte een houthakker een Mariabeeldje van 22 cm hoogte in de holle stam van een oude eik. Het bleek om een miraculeus beeldje te gaan. Dat was in 1609. Er werd aanvankelijk een kapel opgericht maar de toevloed aan pelgrims zorgde er voor dat - met toestemming van de kasteelheer van Celles - er in 1623 een rijkelijk versierde kerk werd gebouwd. Daar rond ontwikkelde zich het huidige dorpje dat al snel belangrijker werd in grootte dan het nabijgelegen en veel oudere Bosseilles, waardoor we daarstraks wandelden.
> De bedevaartsplaats heeft de wind vanachter in een tijd waar Jezuïeten aktief de contra-reformatie en beeldenverering terug promoten. In de 17de eeuw zaaien ziektes zoals pest en cholera ook dood over het platteland, wat de drang naar heil zoeken in aanbidding nog aanwakkert. De cultus van Notre-Dame-de-Foy verspreidt zich dan ook snel tot ver buiten de regio. Vanaf de 18de eeuw deemstert Foy-Notre-Dame weer weg als pelgrimsbestemming, pas begin 20ste eeuw herleven de bedevaarten.

> Behalve de ingangspoort in renaissance-stijl, is het bakstenen kerkgebouw eigenlijk niet zo bijzonder. De verrassing zit hem op kunstvlak binnenin aan het plafond. Dat bestaat uit een verzameling van 145 eiken, beschilderde vakken. Toch wel uniek. Ze zijn beschilderd in de 17de eeuw door de Dinantezen Michel en Jaspard Stilmant. Ook elders in de kerk bevindt zich nog heel wat meubilair uit de prille periode van de kerk, 17de eeuws dus.
> Het calvariekruis dat buiten, naast de kerk staat, dateert eveneens uit die tijd, je kan er de datum 1633 van aflezen. Het kerkgebouw is omringd door alweer een paar mooie oude bomen. Hier is ook een taverne. Hoewel Foy-Notre-Dame vlakbij het strijdgewoel lag toen op 24 december 1944 de Duitse opmars op geallieerde weerstand stootte, is de kerk wonderwel gespaard gebleven van verwoesting, haast een mirakel!

> Ciney is goed ontsloten met zowel een treinstation als een busterminal naar bestemmingen die uitwaaieren over de hele streek. Er is ook een treinstation te Leignon (maar minder frequent bediend dan Ciney). Begin- en eindpunt van deze etappe zijn zeer vlot met elkaar verbonden: TEC-bus 43/1 rijdt tussen Dinant en Ciney en komt langs de bushalte Tige de Taviet, gelegen langs de N936. Een busrit van amper een kwartiertje. In Ciney stopt deze bus zowel bij het treinstation als aan de Place de Monseu (centraal plein en op GR 575). Voorzieningen onderweg: Ciney (alles), Leignon bij het treinstation (café en winkel maar die buurtwinkel is uitgebrand in april 2008, waarschijnlijk komt er geen nieuwe), Celles (horeca), Foy-Notre-Dame (horeca).

> Kort daarna rechts omhoog over een geasfalteerd paadje dat verder op een asfaltweg uitloopt. Verderop links vooruit over een breed graspad. Verder in de velden loopt GR 575 over een lange veldweg, een tijd gestaag omhoog, voorbij een Croix d'occis naar het culminerende punt van de hele Condroz, net voorbij een hoogspanningslijn.

> Een schitterende nazomerse oktoberdag. In tegenstelling tot de vorige dagen is dit maal de mist snel verdampt. Een straalblauwe lucht komt daarvoor in de plaats.
> Van aan De Place de Monseu in Ciney neemt 575 een zijstraat die de hoofdwinkelstraat kruist en dan omhoog loopt naar het postgebouw. Hogerop neemt GR 575 een weg links en zigzagt dan door een wijk. Zo loopt het pad onder de N97 door.

> We zijn nu de stad definitief uit. Een asfaltstreepje slingert over de golvende velden. In de verte is de wegwijzer al te zien die aanduidt dat GR 577 en GR 575 vanaf hier een eind te te samen lopen. Die GR 577 - Tour de la Famenne volgt dit traject eigenlijk al sinds 1978. Het is pas sinds 1998 dat ook GR 575 dit pad naar Leignon neemt.
> Even door een bosje, langs een herdenkingskruis voor een zekere Marie Renard, om dan rechts Leignon binnen te lopen. In Leignon staat een opvallend maar nogal kitscherig uitziend kasteel. Het dorp telt ook een aantal mooie huizen in typische Condrozsteen.

> Hier splitst GR 577 weer af van GR 575 (GR-wandelboom) door richting Chevetogne te lopen. Tenminste, dat was de situatie tot 2010. Sindsdien gaat de hoofdroute van GR 577 bij die oude beuk niet meer links maar wel rechtdoor, richting Custinne (zie pijltjesschets).

> Aan de linde loopt GR 575 rechts verder over asfalt. Op een grotere asfaltweg even links-rechts en daarna een hele tijd rechtdoor. Aan de rand van een bos, bij een oude beuk bereikt GR 575 een kruising van paden.

> De GR 575 loopt echter rechts hier en daalt door een bos met ondermeer veel tamme kastanjelaars naar de beekvallei van Fond de Reux. In de vallei passeer je langs de oever van een vijver om daarna snel te klimmen naar de boerderij 'la Grijoûle'. Je blijft dezelfde richting volgen voorbij de boerderij, dit maal over een grassig pad langs elektriciteitspalen, dat licht stijgt.
> Onderweg merk je wellicht de zeshoekige plaatjes van het lange afstandswandelpad 'Sentier Notre-Fame-de-Foy'. De grassige veldweg stijgt naar een kruispunt van oude verbindingswegen, Baraque de Conjoux. Bij dit kruispunt gekomen kan je niet naast de enorme linde kijken die dit punt markeert. Het is een fantastische boom, wat een kanjer.

> Bovenaan staat een mooie linde, de 'Tilleul de Ronvaux' een referentiepunt in het landschap. Ik schat deze linde op 100 à 150 jaar oud. Net niet dik en oud genoeg om in de lijstjes van merkwaardige bomen te komen. Boven heb je een mooi uitzicht over een deel van de Condroz en de Famenne. Aan de andere zijde van de boom nodigt een rustbank uit om even de rugzak te droppen.

> GR575 loopt hier rechtdoor over een asfaltweg die in een brede bocht naar het dorp Conjoux toe loopt. Onderweg zie je nog meer oude bomen. In het centrum van dit dorp (banken, schuilplaats) is het even de moeite om af te wijken van het GR 575-traject door langs de kerk omhoog te wandelen tot bij de kunstgrotten van Conjoux.