> De prille ontwikkeling van GR 575 is vergelijkbaar met die van het Sentier pédestre de l'Ourthe et de Néblon, een lang pad dat eveneens door de Condroz trekt, maar dan in het Luikse deel. Beide wandeltochten werden namelijk ontworpen als wandelvariante van bestaande toeristische autoroutes. Die laatste was de wandelversie van de 'Route Buissonnière', terwijl GR 575 geënt was op de 'Route de la guerre de la vache' voor autotoeristen. Deze autoroute werd in de schoot van de verenigde VVV's van de Naamse Maasvallei ontwikkeld in 1974 naar aanleiding van de 700ste verjaardag van 'de oorlog om de koe (zie lager).

> Toeristisch gezien wordt dit gebied door snelle bezoekers gewoon als deel van 'de Ardennen' beschouwd. Als je over de snelweg vanuit het noorden via Luik of Namen de zuidelijke kant van de Maasvallei bereikt kom je immers in een sterk heuvelend en bebost landschap, wat meteen de associatie met de Ardennen oproept. Je moet van de snelweg E 411 af om te ontdekken dat de Condroz eigenlijk een heel ander karakter heeft dan de meer donkere Ardennen.

> Behalve GR 575 ontwikkelde René Hicorne buiten het GR-net voor de provincie Namen ook 6 alternatieve lange afstandspaden met markering op het terrein en een wandelgids. We zullen er daarvan langs GR 575 trouwens 2 kruisen op onze tocht (zie pagina wandelinfo).

> Na 1976 kent GR 575 zowat 20 jaar een stil bestaan. De organisatie van de Waalse Grote Routepaden kwakkelt in de jaren '80 door allerlei interne conflicten. Sinds 1987 kende SGR een succesvolle doorstart en half jaren '90 wordt beslist om GR 575, tesamen met zusterpaden GR 576 en GR 577 een stevige opfrisbeurt te geven. De 3 routes worden radicaal hertekend. GR 575 komt er eigenlijk nog het minst veranderd uit, de 2 andere paden ondergaan een complete metamorfose.

> Van de oorspronkelijke vierdubbele benaming blijven enkel 'GR 575' en 'Tour du Condroz Namurois' over. GR 575 heeft niet langer Jambes als startpunt (thuisbasis van wandelclub La Godasse die in de beginjaren de markering verzorgde) maar Andenne. Hierdoor vervalt oa de passage langs het fort van Dave. Jambes en zo ook de stad Namen worden nog wel met GR 575 verbonden door middel van een gemarkeerde aanlooproute van een goeie 8 km vanuit Mozet. Het oostelijke deel van de route blijft vrij ongewijzigd maar zuidelijk komt er een heel nieuw stuk. Gedeeltelijk wordt in het spoor van GR 577 gewandeld ten zuiden van Ciney en ook de mooie dorpen Conjoux, Celles en Foy-Notre-Dame liggen nu op de route. Over Spontin en Crupet worden nu alternatieve paden gevolgd.

> De vernieuwing wordt afgewerkt begin 1998 met de uitgave van een kompleet nieuwe topogids na 22 jaar. Ditmaal in kleurendruk en voorzien van topografische kaarten. In totaal is het hoofdtraject nu 128 km lang. In de jaren '00 wordt nog een gemarkeerd variant traject toegevoegd tussen de dorpen Gesves en Mozet.

> Update jul 11: En de toekomst? Het ziet er naar uit dat GR 575 zal worden gefuseerd met GR 576 (Luikse Condroz) om één grote Ronde van de Condroz te vormen.

> Op een geologische kaart en zelfs op een wegenkaart zal je zeker opvallen dat de heuvelruggen en de loop van rivieren en beken in de Condroz sterk georiënteerd zijn in ZW - NO-richting, met uitzondering van de grote rivieren Ourthe en de zuidelijke Maas. Ook het patroon van secundaire verkeerswegen is sterk geënt op deze ZW - NO geologische vormgeving met ook hier de snel- en expreswegen als uitzondering.
> GR 575 trekt zich niks aan van deze oriëntering en snijdt dwars over de heuvelruggen door, waardoor je een aantrekkelijke afwisseling krijgt van heuvels, plateaus en riviervalleien. Desondanks zijn de hoogteverschillen op je voettocht vrij beperkt en aanzienlijk kleiner dan in de Ardennen. Dat heeft alles te maken met de geologische ontwikkeling van de Condroz. De opstuw van het Ardennengebergte miljoenen jaren geleden, perste als het ware de Condroz tesamen, waardoor dat ZW -NO patroon

> Ook leuk aan GR 575 is dat je nogal wat stokoude bomen passeert langs de wandelroute, veelal lindes. We besteden in de etappeverslagen extra veel aandacht aan deze eeuwenoude natuurmonumenten. Wandel je in de lente dan wacht je een aparte flora in de Condroz. De kalkhoudende bodem trekt nogal gevarieerde plantensoorten aan die je soms nergens anders in België vindt, zoals verscheidene orchideeënsoorten. Samengevat: GR 575 is de ideale manier om het hart van de Condroz te ontdekken. Na deze tocht is de Condroz niet langer de Ardennen!

> Keren we even terug naar de prille ontstaansgeschiedenis van GR 575 dan weten we ondertussen dat dit GR-pad is ontstaan onder de naam 'Sentier de Grande Randonnée de la Guerre de la Vache' of kortweg G.R.G.V. Vertaald: 'GR-pad van de oorlog om een koe'. Dat vraagt om een kleine toelichting.
> Op een dag in 1272 werd een koe gestolen bij een boer uit Ciney. Enkele dagen lager vond in Andenne een groot tornooi plaats, meestal ook een gelegenheid om een markt te houden. De boer uit Ciney trok er ook naar toe met het vermoeden dat hij daar zijn koe wel eens zou kunnen vinden. Het duurde niet lang vooraleer hij in Andenne, tussen de te koop aangeboden beesten, zijn eigen koe herkende. Hij meldde de diefstal dadelijk bij de baljuw van de Condroz, Jean de Halloy, die ook op het evenement aanwezig was. Nu had die baljuw van de Condroz echter geen juridische macht op het grondgebied van Andenne. Ciney behoorde immers tot het prinsbisdom Luik en Andenne tot Namen.

> De dief, een zekere Engoran uit Jallet, moest beloven om de koe terug naar de eigenaar te brengen, zoniet zou hij worden veroordeeld op het moment dat hij weer op zijn rechtsgebied kwam, onderweg naar huis. Engoran, die als lijfeigene uit Jallet tot de heerlijkheid van Goesnes hoorde, ging in op het compromis om de koe terug te brengen naar Ciney. Eens Engoran in het rechtsgebied van Jean de Halloy kwam, werd hij echter zonder veel boe of ba opgeknoopt aan een boom. De heer van Goesnes, Jean de Beaufort, was hierover furieus. Zelf had hij ook ambities om baljuw te worden en hij vond dat Jean de Halloy niet het recht had zijn leifeigenen op zulke wijze te behandelen.

> De heer van Goesnes organiseerde een strafexpeditie tegen de baljuw van Ciney en met de steun van heren van Celles en Spontin brandden ze enkele gehuchten rond Ciney plat. Dat liet de baljuw van Ciney niet onbetaald. Hij rukte uit om op zijn beurt dorpen te plunderen en af te branden die onder het gezag van Goesnes vielen. Spoedig breidde het conflict zich uit als ook de graaf van Vlaanderen en Namen, Gwijde van Dampierre, de graven van Luxemburg en de Luikse prinsen betrokken partij werden.

> Zowat 2 jaren houdt de burgeroorlog van wraak en weerwraak aan. Tussen 10.000 en 15.000 doden zijn er daarbij gevallen. Uiteindelijk is het de koning van Frankrijk, Filips III de Stoute, die door onderhandeling het conflict kan laten beëindigen.

> Het verhaal van de oorlog om de koe waarop alle geschiedschrijvers zich baseren werd opgetekend door Jean d'Oultremont, een kroniekschrijver uit de 14de eeuw. Wellicht zijn toen al een aantal details verloren gegaan. Wat zeker overblijft is dat in de 13de eeuw er de machthebbers van die tijd een sterke drang hadden naar gebieds- en gezagsuitbreiding. Daarvan is de oorlog om de koe een voorbeeld.

> De dorpen en gehuchten waarlangs we over GR 575 passeren, met name op het oostelijke deel, lagen toen al op de grens tussen de Luikse en Naamse machtsblokken. Sommige plaatsen langs de huidige GR 575 vormden bovendien enclaves, waardoor er behoorlijke versnippering was. Vandaag horen die dorpen tot de provincie Namen maar de grens met de provincie Luik ligt 800 jaren later nog steeds in de buurt.

> De Condroz heeft geen precieze grenzen maar je kan stellen dat dit gebied zich uitstrekt in een brede west-oostband van de stadjes Beaumont (aan de Henegouwse grens met Frankrijk) en Walcourt (provincie Namen) tot over de rechteroever van de Ourthevallei te Sprimont en Aywaille (provincie Luik). Noordelijk vormen ruwweg de Samber en de Maas met de steden Namen, Andenne, Huy en Luik de grens. Zuidelijk is de grenslijn ongeveer te trekken langs de N 97 (Philippeville - Dinant) en de zuidoostelijke grens van de provincie Namen (Chevetogne tot Durbuy). GR 575 loopt door het centrale deel van de Condroz. Het oostelijke deel van de Condroz heeft zijn eigen GR: GR 576. Tussen de Condroz en de Ardennen loopt in de provincies Namen en Luxemburg ook nog de smalle, langgerekte depressie van de Famenne, die onderwerp is voor een eigen GR-pad, GR 577.

in de Ardennen om de voor de hand liggende reden dat ze door de meer beperkte hoogteverschillen ook makkelijker voor landbouw konden worden geschikt gemaakt. De bodem van de Condroz is overigens niet zo vruchtbaar als die van bijvoorbeeld Haspengouw, landbouw is dus behalve op akkerbouw ook nogal op veeteelt gericht. Industrie is zowat volledig afwezig tijdens onze tocht. Fabrieken liggen vooral geconcentreerd in de valleien van Maas en Samber.

> René Hicorne zou enkele jaren later ook de provinciale afgevaardigde worden voor de GR-paden. Begin jaren '80 was hij zelfs een tijdje interimvoorzitter van het 'Comité Belge des Sentiers de Grande Randonnée (C.N.B.S.G.R.), vandaag kortweg SGR genaamd, of in mensentaal de Waalse Grote Routepaden.

Hoe is dit verslag opgebouwd?
> Op deze pagina stellen we de GR 575 algemeen voor: Typering van het pad, ontwikkelingsgeschiedenis, wandelgebied en highlights.
> Op de pagina wandelinfo overladen we je met een pak wandeltips en wat je best weet vooraleer GR 575 aan te vangen.
> Daarna gaan we ook echt op pad. In 5 etappes geven we je sfeerbeeld van de tocht. 'Life on the road' dus. Extra pagina's over de aanlooproute van Jambes naar Mozet en ook over het variante traject tussen Mozet en Gesves. De verbinding tussen GR 575 en GR 576 kan je vinden bij het verslag over GR 576.
> Dit is geen officiële site over GR 575, enkel een subjectief wandelverslag. Contacteer SGR voor meer info, in hun (franstalige) topogids over GR 575 vind je eveneens een pak info.

van uitgerekte heuvelruggen ontstond. Bovendien was de kalkhoudende bodemsamenstelling van de Condroz ook veel meer aan 'slijtage' onderhevig dan de leisteen van de Ardennen. Lagere hoogten dus, we wandelen tussen 90 meter (Andenne) en 340 meter (culminerend punt bij de linde van Ychippe - Ronvaux). Zelden moet je meer dan 100 meter hoogteverschil in één keer overwinnen, meestal zijn de stijgingen en dalingen in lijn beperkt tot enkele tientallen meters of zijn ze zeer uitgespreid.
> Te voet ontdek je al snel dat er veel meer verschillen zijn tussen de Condroz en de Ardennen. GR 575 is dé ideale manier om die Condroz te ontdekken. De bossen zijn kleiner en meer verkapt dan

> We starten bij de kapittelkerk van Andenne, ooit deel van een klooster dat in 692 werd gesticht door Begga, dochter van Pepijn van Landen. In Andenne ontaardde ook de oorlog om de koe in 1272. Vandaag is het een florerende stad aan de Maas. We laten de collegiale kerk achter ons en klimmen over oude holle paden naar het landbouwplateau ten zuiden van de Maasvallei. Langs de molen van Krevet stijgen we tot bij de mysterieuze kapel van St Mort.
> In Haillot lopen we langs de 'Pierre du diable', een menhir, en zo komen we midden in de streek waar de oorlog om de koe in 1272 in alle hevigheid losbarstte. De agrarische dorpen en gehuchten hier werden toen verwoest en veel inwoners werden uitgemoord, zoals in Haillot, Ohey, Filée en Evelette. Sommige boerderijen hier hebben meer weg van een versterkt kasteel. Over veldwegen en rustige buurtwegen lopen we in Doyon langs een kasteeldomein,

geflankeerd door een oude (zieke) linde bij een natuurstenen kapel. Afgelegen in een omgeving van golvende akkers ligt het voormalige kloosterconvent van Sorée, gebouwd in Orvalstijl maar nu omgebouwd tot woonblokken in een omstreden reconversieproject. We zijn nu 25 km ver.
> Door open veld trekken we naar Gesves, in de vallei van de Samson. We draaien er rond de kerk om nu een zuidelijke koers te volgen, eerst door stroken bos en dan door akkerland, om zo het dorpje Maibelle te bereiken. Nog een oeroude linde hier. Voorbij een dicht dennenbosje komen we langs een eenzaam gelegen kapel bij een eik, temidden van akkers. Over rustige verharde wegen en onverharde veldwegen maken we nu brede zigzags zuidelijk door een vrij leeg akkerlandschap.

> Eens de vallei van de Bocq bereikt naderen we Ciney, gelegen in hartje Condroz. Km 50 op onze route. De stad is zeker een kort bezoek waard, je hebt hier ook alle voorzieningen aan winkels, horeca en openbaar vervoer. Na een aantal wijkstraten kruisen we de N97. Van hier loopt een langgerekt asfaltlint naar de van ver zichtbare kruising van GR 575 met GR 577. In Leignon komen we langs het Disney-achtige kasteel. Voorbij de spoorweg beginnen we aan een lange, gespreide stijging door velden die ons op het hoogste punt van de Condroz zal brengen, aan de voet van de oude linde van Ronvaux. We zijn hier op 340 meter hoogte.
> De daling is zeer geleidelijk. Waar GR 577 naar Custinne of Chevetogne draait gaan wij over GR 575 een andere richting uit. We zijn hier op het meest zuidelijke punt van ons traject. We klimmen door en langs bos naar een afgelegen hoeve om

niet veel later licht te dalen naar één van de allerdikste bomen in België: De schitterende linde van Conneux. We nemen de toegangsweg tot Conjoux. In dit dorpje ligt een merkwaardige reeks kunstgrotten, doel van een vergeten bedevaartstraditie.
> Na de kruising met de E411 lopen we langere tijd door bos om dan plots te arriveren in Celles, een dorpje dat als één van de mooiste van Wallonië wordt gerekend. Langs een oude eik klimmen we weer wat om na de kruising met een paar drukke wegen naar het mooi gelegen Foy-Notre-Dame te wandelen. De kerk van dit Maria-oord heeft een merkwaardig plafond. Veldwegen leiden ons na enkele kilometers langs het kasteeldorp Taviet. We hebben inmiddels 75 km van GR 575 achter de rug.
> Door veld en bos komen we in het gehucht Romerée dat eigenlijk maar uit 2 grote boerderijen bestaat. De eigenaars bewerken de enorme akkers waar we de volgende kilometers

door lopen en waarin een windmolenpark staat. Een oude heerweg leidt ons langs een staafkapel het mooie Spontin binnen. Het middeleeuwse kasteel daar is helaas niet (meer) te bezoeken. Bospaden brengen ons tot bij het dorp Durnal met zijn camping. Van hier is het maar een paar kilometers tot het prachtige, geklasseerde dorpje Crupet. Dit is de Condroz van de postkaartbeelden. In het oog springen hier het gezellige dorpspleintje, het kasteel en een merkwaardige kunstgrot.

> Een holle weg leidt ons uit de vallei waarin Crupet ligt. Bij een hoeve zijn we weer op niveau. We lopen weer een tijd door open landschap waarin de stoere kerk van Ivoy ligt. Als we weer bos bereiken hebben we 100 km van de tocht afgelegd. Aan de andere zijde van het bos lopen we recht op Sart-Bernard af. Hier is een treinstation en even later kruisen we ook de N4 en de E411.
> Asfalt en verderop grassige veldwegen brengen ons naar de gerestaureerde kerkruïne van het verdwenen dorp Mont-Ste-Marie. Een passage langs de schitterende Ferme de Basseille, die we al van ver in de vallei zagen liggen, is ons volgende doel. Op een T-kruising nemen we niet de variante naar Namen maar gaan hier rechts naar Mozet, nog een dorp uit de lijst van Wallonië's mooiste dorpen.
> GR 575 gaat hier wat sterker op en neer dan we tot nu toe gewoon waren. Goyet is vooral bekend om zijn grotten. Paden door bos dat alleen toegankelijk is voor GR-wandelaars leiden ons naar Stru. In het volgende dorp, Groynne is er nog een oud dorpscafé, ideaal om nog even de keel te verfrissen vooraleer we wat later de daling naar Andenne inzetten.

> Ok, tijd om de route meer in detail te bekijken. We geven je op de volgende pagina een pak tips mee om je eigen trekking uit te werken.

naar een kasteeldomein neigen. Ook de vele kastelen in de streek zijn vooral dankzij de landbouwopbrengsten gerealiseerd. Het gebruik van de kalkhoudende Condruzische natuursteen zorgt trouwens voor één van de meest uitgesproken karakteristieken van de Condroz. Heel wat dorpen van de Condroz zijn opgenomen in de lijst van mooiste dorpen van Wallonië omdat ze zo'n harmonieus geheel vormen van natuurstenen gebouwen.

> Dat men hier op de Condruzische plateaus in het verleden rijkelijk kon boeren straalt af van de vele imposante vierkantshoeves, soms zijn het ware vestingen die

> Terug echter naar de beginfase van GR 575. Een eerste eenvoudige wandelgids (zonder kaarten en in zwartwit) van de route verscheen al in april 1976, de GR werd officieel geopend in oktober 1976. GR 575 is de eerste lange afstandsroute in België die in een cirkel loopt, vermeldt de gids uit 1976. Dat kan kloppen. René Hicorne is daar nog steeds fier op. Hij werd echter gewoon zoals andere GR's met witrode streepjes bewegwijzerd door de wandelclub van Jambes. Nochtans is GR 575 een typische streek-GR en die worden in Vlaanderen, Nederland en Frankrijk met geelrode strepen bewegwijzerd. Wallonië vormt tot vandaag een uitzondering wat betreft het onderscheid tussen doorlopende paden en circulaire streekpaden met een verschillende bewegwijzering.

Tussen 1976 en 1978 wordt er trouwens echt werk gemaakt van GR's in die provincie en omgeving. Ook GR 126 (Maas), GR 576 (Luikse Condroz) en GR 577 (Lomme /Lesse) ontstaan in die periode.
> Scharnierpersoon bij de realisatie van deze GR 575 is ongetwijfeld René Hicorne geweest. Als stichter-secretaris van de wandelclub La Godasse uit Jambes was hij ook nauw betrokken bij het GR-gebeuren in de provincie Namen en was hij bovendien werkzaam bij de officiële provinciale dienst voor toerisme van de provincie Namen.
> De wandelclub markeert en onderhoudt de hele route van meet af aan. En niet enkel deze, ook GR 577, toen slechts 66 km lang, wordt geadopteerd door wandelclub 'La Godasse' in 1977.

> Wandelclub 'La Godasse' uit Jambes nam daarop het initiatief om in 1975 ook een gelijkaardige wandelroute te ontwikkelen als GR-pad. Het traject loopt opvallend parallel met de autoroute maar uiteraard wordt voor rustige paden gekozen. Het nieuwe wandelpad van 113 kilometer krijgt meteen een vierdubbele naam: G.R. 575 / G.R.G.V / Sentier de Grande Randonnée de la Guerre de la Vache / Tour du Condroz Namurois. Het is trouwens opvallend dat met GR 575 eigenlijk voor het eerst een GR door de provincie Namen loopt. Nochtans bestaat de vereniging van Grote Routepaden op dat moment al 15 jaren. Het bestuur van de vereniging heeft al die tijd vooral gefocust op de provincie Luik. Het resultaat daarvan is tot vandaag nog te zien als je op een GR-overzichtskaart het dichte GR-netwerk in de provincie Luik bekijkt. Initiatieven en realisatie van GR-paden in andere provincies kwamen vooral van wandelclubs en toerismekantoren, niet vanuit het GR-bestuur zelf. Met GR 575 krijgt de provincie dus in 1976 zijn eerste echte GR.

---

---

---

---

---