> Een bezoek aan Diksmuide is zeker de moeite waard. Je kan je hiervoor laten leiden door de witrode tekens van GR 131, die na een ommetje langs de monding van de Handzamevaart langs de mooiste plekken van Diksmuide komt. Of je kan in het centrum ook de metalen plaatjes volgen die in de wegbedekking zijn genageld. Meer info kan je vinden bij de toeristische dienst van Diksmuide, centraal gelegen op het marktplein.
> Bij de wandelboom van Grote Routepaden komt GR IJzer bij GR 131. Tesamen lopen beide langeafstandswandelroutes langs de IJzertoren, die 100 meter verder oprijst uit een weide.

> Dit deel van GR 131 loopt gedeeltelijk samen met GR 130 IJzer, deze etappe is dus ook beschreven in omgekeerde richting op Trekkings.be. Zie hiervoor bij het verslag over GR 130 IJzer

De IJzertoren
> De IJzertoren, die het vlakke polderland domineert, is 84 meter hoog. Dit monument appelleert in de eerste plaats aan de gruwelijke gevechten die in de IJzervlakte plaatsvonden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kruisvormige monument dat hoog uit de polderklei rijst, roept op om ‘Nooit meer oorlog’ te voeren. (Opschrift in 4 talen.)
> De toren symboliseert, behalve een grafkruis, ook een vuist ter ere van de duizenden en duizenden jonge (Vlaamse) soldaten die stierven voor de verdediging van België. De letters 'AVV - VVK' staan voor 'Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus', symbool overgenomen van de eerste Vlaamse grafkruisen van gevallen soldaten aan de IJzer. Dat soldatenkorps bestond immers voor zowat 80 % uit Vlamingen, terwijl de bevelende officiersfuncties bijna volledig in handen waren van Franstalige bourgeoisie en landadel. Soldaten moesten bevelen uitvoeren in een taal die de hunne niet was. Die neerkijkende blik op het Vlaamssprekende korps, dat als ‘kanonnenvlees’ massaal in de frontlinies aan de IJzer werd geduwd en sneuvelde, wekte al tijdens de oorlog terecht frustraties op bij veel Vlaamse soldaten. Vele Vlamingen hoopten dat hun opofferingen voor de verdediging van België respect zou opleveren van de Belgische staat die hun niet langer als tweederangsburgers mocht behandelen. In die zin is de IJzertoren niet enkel een oproep naar vrede, maar eveneens een krachtige schreeuw voor erkenning van de eigenheid en de rechten van het Vlaamse volk.
> Het ongenoegen van de Vlaamse soldaten tijdens de Groote Oorlog werd gekanaliseerd in de ‘Frontbeweging’ die in 1917 een brief richtte naar de Belgische koning Albert I om hem te verwijzen naar zijn oproep tot vrijwillige mobilisatie in het Belgische leger. Albert I deed dit door de Vlamingen te herinneren aan hun moedigheid tijdens de roemrijke Guldensporenslag. Daartegenover stond dan de realiteit van het slagveld bij de IJzer, waar Vlaamse soldaten enkel konden praten in het Frans met hun officiëren en Vlaams zonder schroom werd beschouwd als een tweederangstaal. De Vlaamse soldaten moesten niet enkel strijden tegen een externe vijand, maar ook vechten voor respect in eigen rangen!

> Kort na het beëindigen van de Eerste Wereldoorlog ontstonden jaarlijkse bedevaarten naar de slag- en slachtvelden. De eerste bedevaart vond plaats naar het graf van Joe English. Deze Vlaamse soldaat van Ierse afkomst ontwierp de eerste huldezerken voor gesneuvelde Vlaamse strijders, nog tijdens de oorlog zelf. Van hem zijn ook de beroemde letters AVV-VVK (Alles Voor Vlaanderen, Vlaanderen Voor Kristus) afkomstig die de kruisen sierden. Joe English overleefde zelf de oorlog niet. De volgende jaren was de bedevaart telkens naar een ander graf van een gesneuvelde soldaat tot in 1930 de IJzertoren werd afgewerkt. De crypte onder de toren bevat de stoffelijke resten van een aantal gesneuvelde soldaten.

> In de jaren ’30 trok de bedevaart naar het IJzermonument tot 100.000 bezoekers aan. Helaas groeit de manifestatie ook uit tot een bijeenkomst van extreme Vlaamse groeperingen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaan de bedevaarten gewoon door, maar ze zijn gedegradeerd tot

propagandabijeenkomsten voor het Duitse nazi-regime met enkel een ‘select gezelschap’. Onder de toren wordt de Hitlergroet gebracht, terwijl op de torenmuren nog steeds de slogan staat ‘Nooit meer oorlog’. Dit zijn de 'zwartste' bladzijden uit de geschiedenis van de IJzertoren.

> In de nasleep van de repressie, onmiddellijk na het einde van WO II, wordt de toren op een nacht opgeblazen. Het Belgische gerecht heeft nooit moeite gedaan om de daders van de aanslag te berechten. Er werden wel beschuldigden voorgeleid, maar politiek en gerechtelijk gekonkel op het hoogste niveau manoeuvreerden de misdaad in de doofpot. Ook na meer dan 60 jaar is het nog onduidelijk wie de toren opblies en wie de opdrachtgever was, aangenomen wordt dat het vanuit belgicistische hoek werd georganiseerd. Omwille van de professionaliteit van de misdaad wordt de ontmijningsdienst DOVO, die in de buurt operatief was, als uitvoerder beschouwd, anderen houden belgicistische of franskiljonse extremisten voor verantwoordelijk. Wie precies de uiteindelijke opdrachtgever was zal wellicht nooit meer worden achterhaald.
> Met de puinen van de oude toren werd de PAX-poort gebouwd. Er werd een nieuwe toren opgetrokken, de eerstesteenlegging vond plaats in 1952. In 1965 werd de nieuwe IJzertoren officieel ingehuldigd. Met een hoogte van 84 meter was hij tientallen meter hoger dan de vorige. De toren werd gebouwd naar een ontwerp van

Robert van Averbeke. De constructie kan hard stormweer in het blote IJzerland moeiteloos doorstaan: Het gebouw rust op 230 palen die elk 19 meter diep in de klei zijn geslagen.
> De bedevaarten trokken in de jaren ’60 en ’70 nog vele tienduizenden belangstellenden. Helaas gaat het vooral in de jaren ’80 en ’90 sterk bergaf. Extremistische groeperingen van allerlei allooi bezorgen de bedevaarten een slechte reputatie en onder de vredestoren komt het meermaals tot geschreeuw en rellen tussen extreme en meer gematigde groeperingen. Eind jaren ’90 komt er een afscheuring tussen de sympathiserende verenigingen die aan de jaarlijkse bedevaart deelnemen. Aanleiding is de meer gematigde koers van het IJzerbedevaartcomité dat zijn thema’s van ‘Nooit meer oorlog, Zelfbestuur en Godsvrede’ veralgemeent naar ‘Vrede, vrijheid en verdraagzaamheid’. Hierdoor krijgt de IJzerbedevaart vanaf 2003 een meer extreme tegenhanger, de IJzerwake. Deze laatste komt er vooral onder impuls van de politieke partij Vlaams Blok (Vlaams Belang). Zo zijn er dus tegenwoordig eind augustus 2 manifestaties met een verschillende invalshoek: Onder de IJzertoren in Kaaskerke staat vooral vrede, vrijheid en verdraagzaamheid centraal, terwijl bij de IJzerwake in Steenstrate alles vooral rond de strijd voor Vlaamse onafhankelijkheid draait. Beide manifestaties trekken tegenwoordig evenveel volk, ieder nog slechts een paar duizend sympathisanten.
> Er zijn al verschillende formules geprobeerd om het afkalvende bezoekersaantal aan de IJzerbedevaart weer op te krikken. In 2008 probeert men het tij te keren door het concept na 80 jaar te veranderen in ‘Diksmuide IJzersterk’ en een breder publiek aan te spreken met tal van randaktiviteiten, zoals een wandeling en fietstocht.

> Dit was de geschiedenis van de IJzertoren in een notendop. Ben je geïnteresseerd in deze thematiek dan raad ik je aan om in het bezoekerscentrum langs te lopen. Je vindt er een uitgebreide keuze aan boeken en publicaties rond de hier kort aangehaalde thema’s. Het is ook mogelijk om (tegen betaling) de IJzertoren zelf te bezoeken en naar de top te gaan. Onnodig te zeggen dat je er een enig uitzicht hebt over de IJzervlakte.

> Voorbij de IJzertoren komt GR 131 langs de terminus van een spoorbedding.

> De spoorweg, ook bekend als 'frontzate' die Nieuwpoort met Diksmuide verbond, is nu een prettig pad waarover je helemaal tot Nieuwspoort kan fietsen. De zate speelde ook een belangrijke rol bij de verdediging van de IJzervlakte tijdens de Eerste Wereldoorlog, het vormde de officiële verdedigingslinie voor de Belgen.

> Onmiddellijk voorbij de spoorzate van de lijn Nieuwpoort - Diksmuide naar rechts, weg van IJzer. Langs de kapel voor OLV van Troost zie je wat verder rechts in de velden een andere gebouwtje: Een neogotische kapelruïne, gebouwd ter ere van Paul de Goussencourt. .

> Het is ook nogal bedenkelijk dat hier in de schaduw van de IJzertoren en in gebied waar duizenden 'gewone' Vlaamse jongens stierven zo'n kapel werd opgetrokken voor één adellijke Franstalige soldaat, alsof er ook na de dood nog onderscheid moest worden gemaakt in stand en rang. Temeer daar in 1925 een paar honderd Vlaamse zerken met AVV-VVK opschrift door de Belgische overheid schaamteloos werden verbrijzeld en vermaald om er een weg mee te verharden.

> Paul de Goussencourt was een militair piloot wiens vliegtuig hier op 12 mei 1917 door de Duitse luchtafweer werd neergehaald. Het vliegtuig stortte brandend neer in het nabijgelegen veld. Zijn adellijke familie kocht hier een stuk grond waarop ze in 1923 deze kapel lieten bouwen. Binnenin staat ondermeer nog een gedenksteen.
> De neogotische kapel ter herdenking van Paul de Goussencourt staat er in 2008 erg vervallen bij. Blijkbaar is de familie vergeten dat deze herdenkingskapel hier staat. Het ziet er niet naar uit dat ze snel zal worden gerestaureerd, hoewel het een beschermd monument is. De Goussencourt was 25 jaar, zijn lichaam rust op het militaire kerkhof van Adinkerke.

> Ondertussen wordt de IJzertoren achter ons steeds kleiner, maar hij zal nog een hele tijd aan de horizon zichtbaar blijven. Het asfaltwegje richting Sint-Jacobskapelle komt langs de IJzerhoeve, een goedkope camping / verblijfscentrum.

> Achter de IJzer, die zowat een kilometer ten westen van de GR IJzer stroomt, ligt het 80 hectaren grote natuurgebied Blankaart, één van de interessantste natuurparken van West-Vlaanderen.

> GR 131 verlaat Sint-Jacobskapelle om een tijdje over geasfalteerde achterwegjes te lopen die bewegwijzerd zijn door gele borden. Bij een kapelletje kom je op de oude zeedijk om verderop langs 2 windgeneratoren te passeren die in 2005 werden gebouwd. Vervolgens kom je langs een paardenmanège en paardenmelkerij.

rond en voor het IJzerfront zwaar getroffen heeft. Ook hier werd zowat alles heropgebouwd na WO I.
> Sint-Jacobskapelle staat ook in de belangstelling bij pelgrims naar Sint-Jacob-van-Compostela. Toch is het geen dorp dat historische gerelateerd is met de Europese pelgrimswegen naar Santiago de Compostela. De kerk werd oorspronkelijk gebouwd in 1420, in opdracht van de heer van het nabijgelegen Nieuwkapelle, Jacob de Visch. De patroonheilige van de kerk - St Jacob de Meerdere - droeg zijn voornaam. Vandaar de link.

> Toch reden genoeg voor Santiagovrienden om het dorpje extra in de kijker te zetten, in een tijd waar pelgrimstochten naar Santiago de Compostela een revival zonder weerga kennen. Op 25 juli 2007 - feestdag van Jacobus - werd er een beeld in brons en koper van een pelgrim geplaatst, gemaakt door Eddy Maelfait. Onthulling gebeurde in aanwezigheid van 500 aanwezigen, waaronder de West-Vlaamse gouverneur. Meer informatie bij vzw De Gevallen Engel (langs GR 131).
> Andere jacobalia ter plaatse zijn een glasraam (1950) in de kerk met een afbeelding van Sint-Jacob als pelgrim en een 20ste eeuws beeld van Sint-Jacob, eveneens in de kerk.
> Sint-Jacobskapelle wordt wellicht opgenomen in de Vlaamse langeafstandsroutes richting Compostela die door het Vlaamse Genootschap momenteel worden ontwikkeld en in het Jacobskerkenpad, voorzien in 2010.

> 'Het kerksken ligt vlak in de weiden, ene sterke halve ure gaans van Dixmude, en in het schilderachtigste en bekoorlijkste oord dat men vinden kan.', zo omschreef Guido Gezelle Sint-Jacobskapelle in 1868. 't Is waar, moeilijk om niet de woorden 'schilderachtig' en 'bekoorlijk' in de mond te nemen.
> Ook dit piepkleine dorp ontsnapte niet aan het vernietigende oorlogsgeweld van WO I, dat hier in de Westhoek zowat alle dorpen

> Kort voor het kleine Sint-Jacobskapelle kom je links langs een klein rietveld. Dat riet functioneert sinds 2005 als alternatieve 'waterzuiveringscentrale'. In plaats van kilometers waterbuizen onder de grond te leggen, wordt het afvalwater van Sint-Jacobskapelle naar hier afgevoerd. Bacterieën op het riet zorgen voor een zuiverende werking.

> Na 1 km op de oude zeedijk kom je ter hoogte van de Knokkebrug (op 300 meter links).

> Op deze plaats vloeit het kanaal Ieper - IJzer in de IJzer. Een belangrijk waterknooppunt dus toen er nog een bloeiende scheepvaart op de IJzer was. Om de doorgang te verzekeren tijdens de godsdienstoorlogen eind 16de eeuw werden er kleine versterkingen gebouwd langs de IJzer, met een groter fort op de strategische samenvloeiing van de IJzer en het kanaal Ieper - IJzer.
> Halfweg de 17de eeuw werd het fort van Knokke versterkt door de Spanjaarden om de territoriale uitbreidingsdrang van Lodewijk XIV te stoppen. Frankrijk veroverde toch dit fort en bij de Vrede van Nijmegen (1678) werd zelfs zowat

heel 'Bachten de Kupe' aan Frankrijk toegewezen. Frankrijks beroemde militaire architect Vauban liet hier één van zijn fijnste bastions optrekken omgeven door een gracht en verbinding met de IJzer, waardoor de hele omgeving rond het fort onder water kon worden gezet.
> De als oninneembaar beschouwde bastions werden echter tijdens een verrassingsaanval in 1712 door kapitein Simon de Rue en 180 soldaten ingenomen. De Rue, geboren in Poperinge, was officier in het leger van de Verenigde Nederlanden. De Fransen probeerden de Rue nog uit te kopen, maar tevergeefs. Fort Knokke werd een verdedigingspost tegen de Franse vijand tot onder het Oostenrijkse bewind keizer Jozef II besliste om het fort af te breken (vanaf 1781).
> Er blijft in de 21ste eeuw dus niks van over, enkel in de perceelpatronen is nog de lay-out van fortdelen te ontdekken.

> Bij het kapelletje van OLV van de IJzer draai je links weg van de oude (nu gebetonneerde) zeedijk. GR 131 loopt weer wat korter naar de IJzerdijk toe om er even later weer van weg te draaien. Je kruist een weg die Lo met Reninge verbindt.

> Als je over de oude zeedijk loopt merk je nog amper een dijk in de weg. Het land links van de dijk ligt slechts 0 à 2 meter lager dan rechts van de dijk. Het is een erg oude dijk, aangelegd rond de 9de eeuw, om overstroming van laaggelegen delen tot ver in het Vlaamse hinterland tegen te gaan.
> Door de indijking ontstond over de jaren ook een grotere aanvoer van slib door de zee in het slikkengebied links van de dijk. Dit moerassige gebied werd de volgende eeuwen sterk ingepolderd, waarbij talloze afwateringsbeken en -kanalen werden aangelegd. In die tijd ontstonden ook steden zoals Lo, Diksmuide en Nieuwpoort, die ontwikkelden op de nieuw gewonnen grond. Ook de aanleg van het Lokanaal paste in deze middeleeuwse waterbeheersplannen.
> Het gebied rechts van de dijk is eerder broek- en weiland, omwille van het natte karakter van de gronden. Hooi- en graslanden worden er met sloten doorsneden. Je zal hier zeker allerlei vogelleven kunnen waarnemen. Een veel groter broekengebied, de zgn 'IJzerbroeken' ligt aan de andere kant van de IJzer, het is een natuurlijk overstromingsgebied van de IJzer. Natuur krijgt er weer volop kansen en de ultieme droom voor natuurliefhebbers is dat de otter, die hier enkele decennia geleden uitstierf, ooit zal terug keren.

> GR 131 is nu 12 km ver sinds Diksmuide en we hebben 100 km afgelegd sinds we aan de Nederlandse grens vertrokken. Sinds Diksmuide hebben we bijna de hele tijd over asfalt gelopen. Wellicht hadden de padontwerpers hier weinig andere keuze. Er komt gelukkig wat meer variatie in de paden, minder asfalt dus. We komen weer bij de IJzer waar een geasfalteerde weg langs de IJzer een bocht maakt. Rechts hier over een graspad tussen de IJzer en een huis.

> Over een mooi paadje loop je een goeie km langs de IJzer tot Fintele in zicht komt. Links heb je de hele tijd zicht over de IJzerbroeken, nat grasland dat met name 's winters een massa vogels aantrekt.

> Rechts zie je kort voor je Fintele bereikt een oude dijkversterking, waarop nu de weg Fintele - Diksmuide ligt. Je passeert bij de ingang van het gehucht ook de plek waar tot 1990 nog de hooipiete werd gelegd, een houten burg over de IJzer die bij de passage van een groter schip telkens gedeeltelijk weer moest worden afgebroken. GR 131 loopt na de brug van Fintele dadelijk weer links naar de IJzer om er na een picknicksite met infohut een oeverpad te volgen.

> In Fintele steekt GR 131 de Lovaart over via het kantelbrugje. De huidige Fintelesluis die overzet tussen de IJzer en de Lovaart of omgekeerd mogelijk maakt werd tot in de 19de eeuw voorafgegaan door een windasconstructie. De naam 'Fintele' zou trouwens afgeleid en verbasterd zijn van deze constructie: 'Wind-ele'. Het mechanisch principe van dit overzetsysteem wordt je uitgelegd in de topografische gids over GR 131 of op infopanelen ter plaatse. Er wordt in Fintele ook verder gewerkt aan de verdere uitbouw van de plaats voor zachte recreatie. Mogelijk komt er in de volgende jaren ook een kleinschalig kampeerinitiatief.

Winterflora langs de IJzer
Kerstballenboom? Dit zijn de zaadbollen van de plataan.	Jong ontluikend riet	Verdroogde kaardenbollen

> Als je hier het jaagpad langs de Lovaart 3 km volgt kom je in het oude stadje waarnaar deze vaart is genoemd. Lo is zeker een bezoek waard als je in de buurt bent. Officieel is Lo een stad, maar alles straalt er dorpssfeer uit. Eigenlijk is Lo een juweeltje, maar vrij onbekend, zelfs in Vlaanderen. In de topografische gids is een wandeling uitgewerkt die langs Lo loopt.
> De Lo-kaas die al in de middeleeuwen vermaard was wordt al lang niet meer hier gemaakt, maar in Passendale. Daarentegen is de stad al 120 jaar de zetel van de bekende biscuiterie Jules Destrooper. In Lo worden de wafeltjes van Jules Destrooper gebakken.
> In dit dorp is nog één van de 14de eeuwse stadspoorten bewaard. Bij die poort staat een oeroude taxusboom met een stamomtrek van bijna 3 meter. Hoe oud de taxus precies is weet niemand, maar het is bekend dat taxussen erg oud kunnen worden. Vermoedelijk is de boom toch enkele honderden jaren oud. Hij wordt ook wel de boom van Caesar genoemd, omdat de Romeinse keizer er ooit nog zijn paard zou hebben vast gebonden om wat te rusten in de schaduw van de boom. Dat exotische vertelsel is natuurlijk fantasie, zo oud zal de boom nu ook weer niet zijn. Lo heeft verder nog een aantal mooie oude gebouwen waaronder een belfort.

> Het nogal idyllische plaatsje Fintele bij de monding van de Lovaart, is een echt fietsknooppunt. Oeverpaden en rustige polderwegjes genoeg door het vlakke IJzerlandschap. Ook de verschillende cafékes en restaurants die het gehucht rijk is draaien op het fietstoerisme. Bij mooi zomerweer is het hier vollem bak. Nog in Fintele is een volgende infohut over de IJzer. Er zijn ook picknickbanken.
> Het pad vervolgt op het grondgebied van Lo-Reninge, nog steeds langs de linkeroever van de IJzer (de IJzer dus links van jou). Een goeie km verder wacht een volgende brugje, dat toegang verschaft tot het gehucht Elzendamme.
> Als je hier onder de weg Ieper - Veurne doorloopt ben je op de grens van 3 gemeenten: Alveringem, Lo-Reninge en Vleteren. GR 131 loopt gewoon rechtdoor langs dezelfde oever. Over talloze bruggetjes loop je naar het volgende dorp, het eindpunt van GR 131 komt in zicht: Stavele.
> Kort bij de brug van Stavele is het dan zover: Einde van GR131, gemarkeerd door een wandelboom. Tijd om dat te vieren, aan de andere oever van de IJzer ligt café 't Hof van Commerce. Of heb je er nog niet genoeg van geeft Grote Routepaden je de keuze: Wandel over GR IJzer naar Roesbrugge en zo Frans-Vlaanderen in om de IJzer te volgen helemaal tot de bron. Hier ook in Stavele ontmoet je GR 5A /E2. Dit pad brengt je naar De Panne en Oostende of naar Ronse of helemaal tot in Nice aan de Azurenkust (2500 km), de sky is the limit! Einde.