> De wandelaar langs E4 in Cyprus wordt begeleid met metalen palen in geel/witte kleur waarop witte bordjes met daarop een ruitvormig E4-symbool in geel/zwarte kleur. De markering is in 2 richtingen. Er is geen aanvullende verfmarkering, enkel de borden.

> In het westelijk deel (= omgeving Pafos + Akamas + Pafos Forest) is de markering iets anders dan op de overige delen van E4. In deze regio staan enkel richtingaanduidende gepijlde E4-bordjes als het pad een scherpe richtingverandering neemt. Meestal staat er echter slechts één E4 bordje zonder richtingaanwijzing. Op een V-splitsing bijvoorbeeld staat het bordje rechts op de kruising, aanduidend dat je het rechtse deel van de vork moet nemen, of links, aanduidend dat je het linkse deel van de vork moet nemen. Ook op dit westelijke deel zijn er grote etappeborden langs E4, gebaseerd op de etappe-indeling in de brochure over E4. Op deze grote borden staat de naam van het volgende traject in Grieks en Latijns schrift, evenals de afstand en wandeltijd van de etappe.

> Wat de aard van de paden betreft zou je dus kunnen overwegen om geen bergschoenen te dragen maar stevige sportschoenen met een geprofileerde Vibramzool. Behalve enkele uitzonderingen is een hoge schoen niet echt nodig. Bij het exploreren van de Avakaskloof zijn ze mogelijk wel handig. Ook is het zo dat ik op een paar korte trajecten in het Machairasgebergte wat last had van verdroogde planten waarvan de zaadzakjes zich met weerhaken in mijn wandelsokken hechten met tientallen tegelijk. Ze staken door de kousen door en waren met moeite te verwijderen. Na een tijdje op zo’n overgroeid pad waren mijn wandelkousen zo goed als verwoest. In dit geval was het probleem wellicht eenvoudig opgelost door een schoen te dragen met een iets hogere schacht.

> De riviertjes of eerder beekjes die je af en toe moet oversteken hadden in mei een erg laag waterpeil en vormden geen hindernis.

> In de wintermaanden kan je op bepaalde dagen worden geconfronteerd met jagers. Gezien de massa kogelhulzen die op de bossenbodems liggen moet het er behoorlijk druk aan toe gaan op zo’n jachtdag. Er wordt voornamelijk op patrijzen geschoten en als er geen meer zijn wordt er op E4-bordjes geschoten. Het grote jagerkorps in Cyprus bestaat vooral uit slecht opgevoed en vandaliserend krapuul.

> Nog een minder prettige eigenschap van de Cyprioten is dat ze nogal wat sluikafval kappen in ravijnen en ‘achterafwegen’. Helaas is het vaak dit soort rustige wegen die E4 opzoekt en je wordt dus nogal eens met illegaal gestort afval geconfronteerd.

> E4 loopt veel over onverharde wegen die meestal geschikt zijn voor 4 X 4 voertuigen. Vaak zijn het erg brede wegen. Het nadeel van die brede paden is dat ze weinig schaduw bieden bij heet weer en soms wat eentonig zijn. In het woud van Pafos, waar E4 langdurig doortrekt, heeft men de gewoonte om wegen regelmatig te bulldozeren en te nivelleren met zware machines. Wel is er amper verkeer op deze pistes buiten de zomer. Het is meestal zeer rustig wandelen en stilte regeert.

> Af en toe loopt E4 over verharde wegen (beton of asfalt), wat wellicht soms onvermijdelijk is. Het zijn stukken die tot 7 km lang zijn. Niet vergeten dat in Cyprus het verkeer links rijdt en dat je dus best lang de rechterkant van de weg wandelt.

> Echt prettig wandelen wordt het als E4 over kleine paden loopt, enkel geschikt om te wandelen. Helaas maakt dit soort paden maar een 20 % uit van de E4 in Cyprus. Dit zijn vaak zogenaamde Nature Trails, zeer goed onderhouden door het Forest Department. Begeleidend op deze paden zijn vaak bordjes die de namen van bomen, planten en andere landschapselementen vermelden. Soms is het alsof je wandelt door een botanische tuin.

> Andere aangename paden waarover E4 loopt zijn oude dorpspaden die door de inwoners van bergdorpen of voor transport per muilezel werden gebruikt. Vooral in het Machairasgebergte worden zulke paden opgezocht. Dit vond ik dan ook het aangenaamste en meest afwisselende gebied waar E4 doortrekt (Fikardou – Lazanias – Machairasklooster – Kionia – Profitis Ilias).

> Andere hoogtepunten waren het Kalidonia Nature Trail in het Troodosgebergte, de tocht door Cedar Valley (Woud van Pafos) en het schitterende pad dat tussen de door UNESCO geklasseerde kerkjes Panagia Tou Araka en Stavros Tou Agiasmati loopt in de buurt van het Adelfoiwoud.

> Op het centrale en oostelijke deel van E4 wordt meestal een dubbel gepijld bordje van E4 gebruikt bij een padsplitsing. Bij een doorlopend pad wordt om de 1 à 2 km een E4-bord geplaatst ter bevestiging dat men nog steeds op het juiste pad loopt. Er zijn hier geen borden die de start van een volgende etappe aankondigen zoals dat op het westelijke deel het geval is.

> De E4-bordjes zijn geplaatst tussen 2004 en 2006. De route was daardoor in 2006 prima te volgen. Uiteraard ontbreekt er hier en daar een bordje, maar algemeen gezien vond ik de aanduidingen goed tot zeer goed. Dat neemt niet weg dat ik af en toe toch stevig verkeerd ben gelopen. De redenen daarvoor waren uiteenlopend: Soms door onoplettendheid van mezelf, soms ontbrak er een bordje of was het bordje wat verdraaid of een beetje verwarrend geplaatst. Een paar malen liep ik ook verkeerd doordat het ingetekende traject op de kaarten verschilde met de paden die E4 in werkelijkheid volgt. Details hierover in de etappeverslagen. Ik had ook erg weinig infobronnen waarop ik kon terugvallen.

Richtingwijzers	Etappeborden	Infoborden	Alternatieve wjizers (omgeving Mylikouri - Kaminaria)

> Een kwalijk iets zijn de jagers die de E4-bordjes misbruiken als schietschijven. Er zijn nu al enkele honderden bordje in meerdere of mindere mate beschadigd door hagelinslag van jagerskrapuul. Het vandalisme is zo erg dat het volgen van het E4-pad in het gedrang kan komen de volgende jaren als de vernietiging in een zelfde tempo doorgaat en als de bordjes niet tijdig worden vervangen.

> Het is wel even schrikken als je de eerste enorme wegwijzers over E4 ziet. Ze zijn in feite veel te groot en vermelden E4-info, meestal bij het kruisen van een asfaltweg. Hierop staat het E4-symbool en de naam van een dorp of stad in de buurt met wandelafstand en wandeltijd en de faciliteiten (weergegeven met pictogrammen) zoals die in dat dorp voorhanden zijn. De E4-borden zijn zo opvallend dat ze verwarring veroorzaken voor automobilisten. Op een keer kwam ik een huurauto tegen, hobbelend op een piste midden in bos. Madame in een wolk parfum, décolletéke en enorme zonnebril, meneer vol vetkwabben en rood verbrand als een kreeft, Britten: 'Excuse me, do you know how far it is to the E4 for Paphos?'. Die dachten dat de E4-borden bedoeld waren als richtingwijzers naar de autosnelweg 'E4!'. Hun kar was snel gedraaid als ik hen uitlegde hoe de zaak in één stak.

E4 door de westelijke Akamas	E4 nabij Episkopi	Over vulkaansteen nabij het klooster van Stavrovouni	E4 in de omgeving van het klooster van Machairas

> Vergeet niet als je op een verkeersweg komt dat het verkeer in Cyprus links rijdt!

E 4