> De jachtdata moeten duidelijk op voorhand worden aangekondigd aan de ingang van een jachtgebied, tesamen met het vergunningsnummer. Dat kan in de vorm zijn van een adviesbord (geel) of van een verbodsbord (rood). Dat laatste bord moet verplicht uithangen bij een jacht. Soms wordt het bos al de dag ervoor afgesloten om het wild niet op te jagen. Uit ervaring weet ik dat deze jachtpartijen meestal (maar niet altijd) plaats vinden in het weekend. Spijtig genoeg is oktober net één van de mooiste wandelmaanden, omdat de herfst dan pas echt vlamt in de bossen.

> Behoorlijk hinderlijk voor de Ardennen-Eifelwandelaar kan een georganiseerde jacht zijn. Grote stukken bos worden afgesloten en zijn verboden terrein voor iedereen die niet tot de jagersgroep behoort. De jachtperiode in de Belgische Ardennen valt ongeveer tussen 1 oktober en 31 december, maar dat kan regionaal iets verschillen. Wie in deze periode door de Ardense bossen trekt zal onvermijdelijk vroeg of laat te maken krijgen met afgesloten bossen, waardoor mogelijk een erg lange omweg moet worden gemaakt.

Bramen in de buurt van Gilsdorf	Oogst op een hoogplateau langs AE, niet ver van Achouffe	Waaiertje nabij de Tombeau du Chevalier, Herbeumont

Vlasleeuwenbek (fam helmkruid) nabij Odeigne	Herfstbos rond het oude spoorwegviaduct van Conques	Vingerhoedskruid op gekapt woud in de buurt van Clervaux	Duivelseieren in de dennebossen nabij Grandménil

> Het Ardennen-Eifelpad is in principe het hele jaar toegankelijk en begaanbaar. Elk seizoen heeft zijn charme.

> Ondergrond: Veel boswegen en veldpaden. Af en toe zitten er langere asfaltstroken in, voor de meeste wandelaars onaangenaam om op te wandelen: Eentonig, warm 's zomers, harde ondergrond en blaren-kwekend. In Luxemburg blijven de asfaltstroken beperkt tot stukken van max. 5 km. In de Duitse Eifel krijg je meer asfalt te verduren. De 30 km tussen Oberweis-Brecht-Bitburg-Matzen-Erdorf-Wilsecker lopen voor 90 % over asfalt. Er ziiten dieper in de Eifel nog verscheidene asfaltstroken in tot 5 km lang. In de Waalse Ardennen loop je maximum 3 km na elkaar over asfalt. Uitzondering is een langer, meestal schaduwloos stuk van 20 km dat over rustige veldwegen loopt van Houffalize naar Bastogne (Mardasson). Die veldwegen zijn 75 % gebetonneerd of geasfalteerd.
> Nogal lange stukken van het Ardennen-Eifelpad heb ik afgelegd in een gewone sportschoen. Bij slecht weer en op de moeilijkere stukken met grotere hoogte-verschillen droeg ik meestal een trekkingschoen of trekkingboots.

> Voor hen die gewoon zijn om af en toe eens in stevig gebergte te trekken is het Ardennen-Eifelpad peanuts. Voor de gewone zondagwandelaar kunnen delen van dit pad daarentegen een echte uitdaging vormen. De zwaardere stukken vallen ongeveer samen met de hierboven opgesomde delen met sterke hoogteverschillen. Wandelaars die erg gevoelig zijn voor hoogtevrees kunnen hier en daar een probleem hebben, anderzijds is dit uiteraard helemaal geen wandeling in hooggebergte. Eén stuk wil ik hier even extra in de schijnwerper zetten omdat de aard van het pad erg ongewoon is voor het Ardennen-Eifelpad. Het is de beruchte klim uit de Semoisvallei naar Rochehaut, de 'promenade des échelles' (ladderwandeling). Beschrijving:

> 100 meter verderop wordt je alvast gewaarschuwd dat het pad wat 'gevaarlijk' wordt. Je kan hier nog kiezen voor een alternatief pad naar rechts dat ook naar Rochehaut loopt en de moeilijkste delen vermijdt.
> Nog een paar honderd meter verder begint het dan. De Semois stuit hier op de 'Grandes Falloises', een harde rotspartij waar het snelle Semoiswater moeilijk door geraakt. De helling wordt daardoor zeer steil. Het AE-pad kronkelt zich erg ruw omhoog nu. Soms is het niet echt een pad, maar is het werkelijk omhoog kruipen. Velen zijn je al voor gegaan en door de erosie liggen er nogal wat boomwortels bloot. Die zijn een welkome hulp om je naar boven te liften. Hogerop wordt je dan geconfronteerd met de eerste van 4 metalen ladders die zijn aangebracht om loodrechte stukken te overbruggen. De langste telt 27 staaftreden.
> Neem je tijd voor dit stuk, negocieer je stappen zorgvuldig, controleer de ladders en ook de stevigheid van de wortels die je als houvast wil gebruiken en geniet van de machtige landschappen waarop je af en toe een doorkijkje hebt.
> Onderweg passeer je langs een smalle passage een herdenkingsplak die in de rotsen is gemetseld, ter nagedachtenis van éne Mathieu Lallemand. De plek waar dit bord is aangebracht doet vermoeden dat het om een neergestorte wandelaar gaat. Voor zover ik kon nagaan is dat niet het geval, maar gaat het hier gewoon om een herinneringsplaat voor de voorzitter van een wandelvereniging.
> De 'promenade des échelles' is af te raden met kinderen, aan wandelaars die niet in optimale conditie verkeren of aan personen die gevoelig zijn voor hoogtevrees. De ladders zelf zijn misschien niet het moeilijkste, dat zijn eerder enkele venijnig steile stukjes tussenin. Regen en sneeuw bemoeilijken uiteraard de passage maar ik heb dit stuk ook ooit eens succesvol afgelegd bij sneeuw in dalende richting.
> Eens boven op het plateau loop je Rochehaut binnen en kan je bekomen in één van de café's van dit erg toeristische dorpje of genieten van het schitterende uitzicht over Frahan. Daar heb je ook al een overzicht over de volgende klim die je te wachten staat in de grillige Semoisvallei...

> Late lente en vroege zomer zijn het moment bij uitstek om te genieten van de ontluikende bladeren en veldbloemen. Van april tot half juli zijn deze bloemen het talrijkst en felst gekleurd. Velden met margrieten, klaprozen of koolzaad geven de hoogplateaus een fris kleurtje.

> Vanaf eind juli ploppen de paddestoelen dan in massa uit de grond. Boleten, zwammen, bovisten en russula's komen vooral voor in augustus en begin september, zeker na een natte periode in de zomer. Op het AE-deel Monschau - Martelange - Florenville vinden ze hun ideale habitat, vooral als er dennen in de buurt zijn. Mestkevers hossen 's zomers over het AE-pad en eekhoorns zijn bedrijvig op zoek naar voedsel. Eind augustus/begin september hangen ook de zongerijpte bramen plukklaar aan de struiken.

> Eind september/begin oktober is de vruchten- en notentijd aan struiken en bomen aangebroken. In de riviervalleien stelten blauwe reigers, wachtend op een voorbijzwemmende prooi, met veel meer geduld dan het zenuwachtig ijsvogeltje. Het mooiste seizoen in de bossen van Ardennen en Eifel breekt aan vanaf oktober. Enkele weken staan de bossen in vlammende herfstkleuren. Vooral in de riviervalleien van Sauer, Semois, Rur, Our en Lieser is dit absoluut schitterend. Al dat geritsel over afgewaaide bladeren vraagt een beetje meer concentratie bij het wandelen zeker als het wat steil loopt. Bij nat weer is het soms wat schuiven hierdoor en gladde bemoste rotsen zijn gecamoufleerd door het bladertapijt.

> Tegen 1 november zijn de afstervende bladeren meestal afgewaaid. Dat is ook de scharnierdatum voor de meeste campings om aan hun wintersluiting te beginnnen. Sommige campings sluiten al veel vroeger, enkele blijven het hele jaar open. Winter breekt aan. Wandelen over het AE-pad vraagt extra voorbereiding in deze periode. De paden zijn vaak modderig, voorzieningen onderweg zijn schaarser, lichturen zijn beperkt en de hardere klimaatomstandigheden vragen om zorgvuldig aangepaste kledij. Dit is ook het beste seizoen om wild waar te nemen in de bossen, doordat het landschap opener is, zeker bij sneeuw kan het sporenspeuren echt spannend zijn. Gezwollen rivieren en beken kunnen een extra-hindernis vormen, ihb de Semois.

> Helaas zwerft er in de schitterende oktobermaand en de wintermaanden november en december nog iets anders door de Ardense bossen : Jagers.

> Uiteraard zoekt het Ardennen-Eifelpad de rustigste wegels en paden op, weg van bebouwing, lawaai en gemotoriseerd verkeer.

> Er zijn langere gedeelten die behoorlijk in de benen kruipen omdat stevige stijgingen snel worden afgewisseld met even stevige dalingen. Bij het plannen met stafkaart moet terdege worden rekening gehouden met het feit dat bij zo'n hoogteverschillen je veel minder snel 'vooruitschuift' op de kaart. Het pad zigzagt en kronkelt er op los soms, sterke hoogteverschillen kunnen ook je stapsnelheid aanzienlijk vertragen. Die delen op het Ardennen-Eifelpad zijn:


Luxemburg : De Sauervallei tussen Bigonville en Büderscheid (ca 25 km), de Ourvallei tussen Geislay en Vianden (ca 25 km) en Klein-Zwitserland tussen Grundhof en Berdorf (ca 5 km).
Duitsland : In de Eifel zijn er weinig scherpe hoogteverschillen. Soms zijn er enkele korte stevige stukken, meestal om uit een riviervallei te klimmen. De paden in de Eifel zijn meestal breed en wandelen vlot. Er zijn zelfs langere stukken bij die zo goed als vlak zijn. Het deel door de Eifel met de snelste veranderingen in hoogte loopt door de Rurvallei, tussen de abdij Mariawald (voor Heimbach) en Monschau, maar het stelt weinig voor in vergelijking met Luxemburg en de Semois.
België : Ook in het noordelijke deel door Wallonië zijn er weinig spectaculaire hoogteverschillen. Even voor het Ardennen-Eifelpad de stuwdam van Eupen bereikt kronkelt het pad nogal smal langs de scherp ingesneden Getzbach. Daar waar de Ardennen even raken aan de Condroz in de Amblèvevallei (Remouchamps / Aywaille) zitten er wat scherpere stukken in. Hier ook loopt een schitterend stukje AE langs de Ninglinspo-beek. Soms kan ook een asfaltweg hard labeur zijn, uit te testen bij het verlaten van Houffalize, onmiddellijk na de afsplitsing van GR57. Het echt stevige werk komt er pas aan bij het bereiken van de Semoisvallei. Het Ardennen-Eifelpad jaagt je constant naar boven en terug in de vallei. Het gaat hier om hoogteverschillen tussen 100 en 200 meter, door de hele Semoisvallei. Berucht op dit deel zijn de ladders net voor Rochehaut (zie lager).
Frankrijk : In de Semois- en Maasvallei zitten er nog een paar goeie hoogteverschillen in, maar eens de Maasvallei verlaten vlakt het pad geleidelijk uit naar Montcornet toe.

> Na de passage langs één van de allermooiste zichten over het Ardennen-massief, de Tombeau du Géant (Graf van de Reus) nabij Botassart loopt het AE-pad nog even over een rustige hoogvlakte. Het pad blijft echter niet lang op dat niveau. Voor de zoveelste keer wordt afgedaald in de vallei van de Semois, deze keer via een zijvalleitje waarin een beek loopt. Je komt op een breed bospad dat al snel de oever van de Semois opzoekt. De doorgang hier en verderop kan een probleem zijn bij hoge waterstand tijdens de winter of de prille lente. Zo bereik je een erg prettige picknickplek daar waar de beek Liresse in de Semois uitmondt. Er is hier zelfs een soort ministrandje, ideaal om even de voeten te verfrissen. Het is hier doodrustig en niks doet vermoeden dat je hier vlak voor het meest beruchte wandelstuk op het hele Ardennen-Eifelpad staat.

> Als je twijfelt over de haalbaarheid van deze passage neem dan de alternatieve route, dat deel van lokaal wandelpad nr 84 dat niet langs de ladders loopt (staat aangeduid).
Update 15 sep 06: Ladderpad wordt officieel niet meer aangeraden. Wandel over de variante! / Update 23 sep 06 (Herman J.): De ladders zijn nog momenteel nog steeds te gebruiken.
Update 30 jun 07: SGR neemt niet langer de ladders op in het officiële traject, omwille van te ver gevorderde degradatie van het pad. De officiële bewegwijzering volgt nu die van lokaal pad 84.
Update jul 10: De passage langs de ladders zijn nu GR-variante.
Update aug 10: Een nieuwe ladder met ringvormige banden bemoeilijkt de klim met een grote rugzak.

> Een aanzienlijk aantal van de 793 kilometers die het Ardennen-Eifelpad aflegt lopen door bos of woud. Behalve de mogelijke aanwezigheid van jagers zijn er nog een aantal dingen waarmee je kan worden geconfronteerd als wandelaar :

> Een bos is een biotoop dat constant in beweging is. 's zomers kan je in hoogopgeschoten gewassen terecht komen. Andere obstakels zijn gevallen bomen. In het biezonder na zware storm kan de verwoesting in een bos groot zijn, met name in bossen waar de cyclus van groeien en sterven een ongestoord natuurlijk verloop kent. Ook bossen die op noordwestelijke hellingen zijn georiënteerd en vrij de wind kunnen vangen zijn gevoelig voor zo'n natuurlijke rooing. De snelgroeiende en daardoor vaak minder 'verankerde' dennen vallen vaak met velen tegelijk. Intense regen of sneeuw kan zo'n val in de hand werken. Uitzonderlijk kunnen grotere bosdelen worden verwoest als gevolg van zo'n domino-effect. Opgelet dus bij storm in een bos. Bossen kunnen soms worden afgesloten omwille van veiligheidsredenen of eenvoudigweg omdat ze ontoegankelijk zijn door de ravage.

De padenmarkeerders kunnen niet altijd even snel inspelen op zo'n situatie. Mogelijk is er een gemarkeerde tijdelijke omleiding of moet je zelf een alternatief pad zoeken.

> Boskap kan vervelend zijn voor wandelaars. Genadeloos boren kettingzagen bomen om, waarbij meestal de markeringen van paden zonder veel respect mee worden uitgewist. De zware machines die de gevallen reuzen wegsleuren ploegen de bospaden grondig om en veranderen alles in een woestenij met diepe slijksporen. Gewoonlijk wordt er zonder veel respect voor de omgeving te werk gegaan.

> Vuur maken is uit den boze in bos, met name bij langere drogere periodes. De gevolgen kunnen immens zijn. Voor de wandelaar is het ondoordacht gebruik van kookvuren en het onzorgvuldig uitdoven van sigaretten een reëel gevaar. Een groot houtvuur maken midden in bos is krankzinnig. Een ander erg gevoelig gebied waar het Ardennen-Eifelpad door trekt zijn de Hoge Venen. In dit erg kwetsbaar gebied is het maken van alle vuur gewoon onverantwoord, evenals vrijkamperen of op niet opengestelde paden lopen. In 2005 brandden verscheidene hectaren veengrassen af door onoplettende wandelaars. Soms kan omwille van brandgevaar een gebied worden afgesloten.

> Wandelaars zijn uiteraard niet de enige recreanten in bos. Ruiters kunnen wandelpaden kapot rijden en veranderen in moddersloten bij intens gebruik. Dat geldt vaak ook voor mountainbikers. De enkelingen of dat éne kleine groepje zijn OK, het zijn de grotere groepen die verstorend werken.

Met veel geroep, flashy uitrusting en weinig respect voor de omgeving racen ze over de paden. De bospaden waarover het Ardennen-Eifelpad loopt zijn uiteraard niet enkel voor wandelaars toegankelijk. Helaas wordt het een populair fenomeen voor mountainbikers om de markering van wandelpaden systematisch te gebruiken als leidraad voor een tocht. Het kan nog erger: In de buurt van Houffalize (de zelfverklaarde hoofdstad van de MTB) liet men over een afstand van bijna 20 km een wedstrijd bewust over het Ardennen-Eifelpad lopen. "Suivez le GR". Duizenden mountainbikers werden over de smalle bospaden gejaagd en in een mum van tijd was alles kapot gereden, het pad lag bezaaid met een stort aan 'souvernirs' (Aquariusflesjes ed). Hiking was hell hier.

Luxemburg : Met de trein via de lijn Brussel-Aarlen-Luxemburg, met name voor Echternach. Het belangrijkste busstation van Luxemburg-stad ligt een dikke kilometer van het treinstation. Andere mogelijkheid is de treinlijn Brussel - Liège - Troisvierges - Ettelbrück (met stops in Kautenbach, Wilwerwiltz, Draufelt en Clervaux, allen langs AE). Ettelbrück of Diekirch zijn ook de plaatsen om per bus de dorpen in de Ourvallei te bereiken. Info over deze treinverbindingen zie Die Bahn en busverbingen Horaires.lu. Mobilitéits Zentral biedt nog meer mogelijkheden. Reken op een reistijd vanuit Vlaanderen van minstens 3 uren enkel. Per auto via E411 en/of E25.

Duitsland : Via Aachen of Köln. Voor de zuidelijke Eifel eventueel via Luxemburg en/of Trier. Het kan behoorlijk omslachtig zijn om per trein op je bestemming in de Eifel te geraken. Reken op 4,5 à 8 uren reistijd. Monschau is in het weekend te bereiken per bus vanuit het Belgische treinstation van Eupen. Bitburg is te bereiken per bus vanuit Luxemburg-stad of Echternach, maar het is niet gemakkelijk om de juiste plaats te vinden waar je deze bus kan nemen. Een ongewone buslijn is die van Jozi-Reizen : Eén maal per dag ('s avonds) dwars door de Eifel tussen Aachen en Trier. Plaatsen die langs AE liggen op hun traject zijn Monschau, Schleiden en Bitburg. De prijs van Jozi ligt tussen die van een taxi en een klassieke lijnbus. Reserveer als je met meerderen bent, want ze rijden vaak met een minibus. Voor treinen en bussen zie Die Bahn en ook voor bussen Takt of Moselbahn . Per auto is de Eifel het vlotst te bereiken via de E42 (exit Eupen of Bitburg).

België : Per trein via Liège (Eupen, Spa, Aywaille). Voor plaatsen tussen Aywaille en Martelange is een zeer handige buslijn nr 30 (1011) Liège Guillemins (treinstation) - Athus. Deze expressbus passeert AE te Aywaille, Grandménil (Manhay), Houffalize, Bastogne en Martelange. Ze passeert eveneens aan het treinstation van Aarlen. Voor het zuidelijk deel van GRAE (15) gebruik de treinstations (+ bus) van Aarlen (voor Martelange, Habay, Florenville), Marbehan (voor Marbehan, Florenville), Florenville (voor Lacuisine, Florenville, Chassepierre, Sainte Cécile, Bouillon), Libramont of Bertrix (voor Bouillon). Voor meer details en meer lijnen zie de topogidsen en de sites van TEC en NMBS. Vanuit Brussel per auto E40/E42 voor Eupen en Spa, E40/E25 voor alles tussen Aywaille en pakweg Houffalize of Bastogne. AE nog meer ten zuiden en westen via E411, Autoroute des Ardennes.

Frankrijk : Geen bus- of treinverbindingen tussen Frankrijk en België. Bus 13 rijdt tussen Tournavaux en Sorendal 0 tot 5 X per dag. Montcornet ligt op buslijn 25 (Revin - Charleville-Mézières), 0 tot 5 X per dag. Zie RDTA .

Frans of Duits	Letzebuergesch
Beaufort	Beefort
Berdorf	Bërdreff
Bigonville	Bungerëf
Büderscheid	Bitscht
Clervaux	Klierf
Diekirch	Dikrech
Echternach	Iechternach
Eppeldorf	Eppelduerf
Esch-sur-Sûre	Esch-Sauer
Ettelbrück	Ettelbréck
Gilsdorf	Gilsdref
Grundhof	Grondhaff
Hosingen	Housen
Kaundorf	Kaunerëf
Kautenbach	Kautebaach

Frans of Duits	Letzebuergesch
Liefrange	Léifrëg
Munshausen	Munzen
Neidhausen	Näidsen
Obereisenbach	Uewereesbech
Pont Misère	Misäersbréck
Roullingen	Rulljen
Stolzembourg	Stolzebuerg
Sûre	Sauer
Troisvierges	Elwen
Untereisenbach	Ënnereesbech
Vianden	Veianen
Wahlhausen	Wuelëssen
Weiswampach	Wäiswampech
Wiltz	Wolz
Wilwerwiltz	Wëlwerwolz

> En zo kunnen we nog een tijd doorgaan. Over overnachtingsmogelijkheden langs het AE-pad bijvoorbeeld. Zelf had ik vaak een tent mee, het geeft je de vrijheid overal te kunnen overnachten. Maar er zijn zoveel andere mogelijkheden. Dat laat ik aan de lezer over om die op te speuren. Genoeg tralala, let's move !

> Ik heb ook meegemaakt dat er een verbod was afgekondigd, maar dat AE over een (publieke) asfaltweg liep aan de rand van het jachtbos. In dat geval kon ik er wel door maar het is raadzaam om uit te kijken, opvallende kledij te dragen en eventueel wat 'beschut' te wandelen. Hoewel het bos bij een drijfjacht (battue) in principe de hele dag gesloten is duurt de jacht zelf meestal maar enkele uren. Verder zijn er in andere periodes van het jaar ook soms loerjachten (approche/affût) van augustus tot december. Meestal scheppen loerjachten voor de wandelaar geen probleem aangezien ze 's morgensvroeg of in de vooravond plaats vinden. Win best vooraf info in als je tijdens de laatste 3 maanden van het jaar door de Ardense bossen wil trekken. VVV's zijn meestal op de hoogte van jachtdata. Telnrs voor meer info over jachtperiodes vind je op wandelwereld.be onder wandelen/jachtseizoen.